Εξώφυλλο & Δελτίο τύπου

1η Έκδοση: Απρίλιος 2026

Πρόλογος: Δημήτρης Πλάντζος

Επίμετρο: Αμαλία Τσιτούρη

Ένα βιβλίο για τη μουσειακή εκπαίδευση, για τις οργανωμένες και στοχοθετηµένες εκπαιδευτικές/ερμηνευτικές δράσεις που υλοποιούνται στο μουσείο, στο μνημείο ή στον αρχαιολογικό χώρο, σε κάθε τόπο όπου ανιχνεύονται η διαχρονική ανθρώπινη παρουσία και η δημιουργία μέσα από τα υλικά της ίχνη.

Ένα corpus κειμένων για τη μουσειακή εκπαίδευση ως μια εφαρμοσμένη και επιστημονικά σχεδιασμένη παιδαγωγική διαδικασία που επιδιώκει να εκπληρώσει τον εκπαιδευτικό και κοινωνικό ρόλο του μουσείου, διαμεσολαβώντας ανάμεσα σε έναν χώρο µη τυπικής μάθησης και στις ποικίλες και ετερόκλητες ομάδες κοινού, µε τα διαφορετικά (κοινωνικά, ηλικιακά, πολιτισμικά, μορφωτικά κ.λπ.) χαρακτηριστικά, τις διαφορετικές ανάγκες, αγωνίες και προσδοκίες τους.

Ένα βιβλίο για τις δράσεις που επιχειρούν να μετατρέψουν το μουσείο σε σημείο συνάντησης, κατανόησης, διαλόγου και συμμετοχής, σε τόπο όπου το παρελθόν επικοινωνεί µε το παρόν, δίνοντας νόημα στη ζωή µας, σε χώρο ενεργητικής μάθησης ανοιχτό σε μικρούς και μεγάλους, στα Άτομα µε Αναπηρία και στις ευάλωτες πληθυσμιακές ομάδες, στις «άλλες» κοινότητες που κινούνται στα όρια του κοινωνικού αποκλεισμού.

Διαβάστε απόσπασμα από την προδημοσίευση του βιβλίου, εδώ (Documento, 19/4/2026).

Διαβάστε απόσπασμα από την προδημοσίευση του βιβλίου, εδώ (ΠΡΙΝ, 23/4/2026).

«Μουσείο, εκπαίδευση και κοινωνία» του Στάθη Γκότση
Ένα βιβλίο «κατάθεση» και «οδηγός» για τον κοινωνικό ρόλο των μουσείων
εκτενής παρουσίαση του βιβλίου, στον Ημεροδρόμο

(...) Το μουσείο δεν είναι ή τουλάχιστον δεν πρέπει να είναι, ένας αποστειρωμένος χώρος, αφ’ υψηλού παρουσίασης των υλικών στοιχείων της. Το μουσείο δεν είναι ή τουλάχιστον δεν πρέπει να είναι, ένας αποστειρωμένος χώρος, αφ’ υψηλού παρουσίασης των υλικών στοιχείων της πολιτιστικής κληρονομιάς, που απευθύνεται αποκλειστικά σε μυημένους. Αντίθετα, ο προγραμματικός του ρόλος είναι να λειτουργεί ως  σημείο συνάντησης, κατανόησης, διαλόγου και συμμετοχής, σε τόπο όπου το παρελθόν επικοινωνεί µε το παρόν, δίνοντας νόημα στη ζωή µας, σε χώρο ενεργητικής μάθησης ανοιχτό σε μικρούς και μεγάλους, στα Άτομα µε Αναπηρία και στις ευάλωτες πληθυσμιακές ομάδες, στις «άλλες» κοινότητες που κινούνται στα όρια του κοινωνικού αποκλεισμού. Το βιβλίο του ιστορικού, Στάθη Γκότση, «Μουσείο, Εκπαίδευση και Κοινωνία» (εκδόσεις Τόπος), το οποίο κυκλοφορεί σε λίγες ημέρες, είναι αποτέλεσμα πολυετούς πείρας, πρακτικής, μελέτης και έρευνας και έρχεται να τονίσει και να αναδείξει ακριβώς αυτή τη λειτουργία των Μουσείων ως καθημερινή πρακτική, αλλά και επιστημονικά σχεδιασμένη παιδαγωγική διαδικασία. Η συμβολή του, δε, καθίσταται ακόμα πιο καίρια και ουσιαστική σε μια εποχή όπου η Πολιτιστική Κληρονομιά και τα Μουσεία δέχονται ολομέτωπη επίθεση και μετατρέπονται σε πεδίο εφαρμογής αγοραίων πολιτικών, εμπορευματικής και ιδιωτικο – οικονομικής λογικής, που επιχειρούν να μετατρέψουν τους χώρους βιωματικής μνήμης σε «καταστήματα» χορηγών. (...)

Διαβάστε περισσότερα, εδώ
Ημεροδρόμος (19/04/2026)

«Μουσείο, εκπαίδευση και κοινωνία»: Ένα βιβλίο - οδηγός για τη σχέση τους
γράφει ο Σπύρος Αλεξίου, στο DNEWS

(...) Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία του βιβλίου είναι η προσπάθεια να επανανοηματοδοτηθεί η έννοια του μουσείου ως κοινωνικού θεσμού. Δεν παρουσιάζεται ως ουδέτερος χώρος, αλλά ως φορέας ιδεών, αξιών και σχέσεων εξουσίας. Η μουσειακή πρακτική αποκτά πολιτική διάσταση, καθώς συνδέεται με την αναπαράσταση της ιστορίας, τη διαχείριση της μνήμης και την πρόσβαση στον πολιτισμό. Συνολικά, το Μουσείο, εκπαίδευση και κοινωνία είναι βιβλίο που συνδυάζει θεωρητικό βάθος, εμπειρικό πλούτο και κοινωνική ευαισθησία. Απευθύνεται τόσο σε ειδικούς του χώρου όσο και σε ένα ευρύτερο κοινό που ενδιαφέρεται για τον πολιτισμό και την εκπαίδευση. Πάνω απ’ όλα, όμως, αποτελεί μια πρόσκληση για αναστοχασμό: μας καλεί να σκεφτούμε τι είδους μουσείο θέλουμε και ποια μπορεί να είναι η θέση του στη σύγχρονη κοινωνία. (...)

Διαβάστε περισσότερα, εδώ
Σπύρος Αλεξίου, DNEWS (14/5/2026)

Βιβλιοκρισία: «Μουσείο, Εκπαίδευση και Κοινωνία»,
γράφει η Ζέτα Ξεκαλάκη, στο archaiologia.gr

(...) Το βιβλίο δεν αποτελεί μια θεωρητική πραγματεία που εξετάζει περιπτώσεις και πρακτικές υπό το πρίσμα το παρόντος, αλλά μια “καταγραφή μαθητείας” – οι δράσεις που παρατίθενται τοποθετούνται στον τόπο και στο χρόνο που πραγματοποιήθηκαν και σε εκείνον που παρουσιάστηκαν στο κοινό, όχι όμως στο σήμερα. Τα κείμενα αντανακλούν το πνεύμα και τις ανάγκες κάθε εποχής, τις θεματικές που αναδύονταν κάθε φορά, αλλά και την ίδια την εξέλιξη της μουσειοπαιδαγωγικής διαδικασίας. Μέσα από τις περιγραφές των δράσεων, αλλά και μέσα από τις παρουσίες και τις απουσίες διαφορετικών κοινωνικών ομάδων, το βιβλίο καθιστά σαφές ότι το μουσείο μπορεί να λειτουργήσει ως ανάχωμα απέναντι στον κοινωνικό αποκλεισμό, υπό τρεις βασικές προϋποθέσεις: να αφουγκράζεται την εποχή και τις ανάγκες όλων των μελών της κοινωνίας, να είναι πραγματικά προσβάσιμο και να υλοποιεί στοχευμένες και εφαρμόσιμες δράσεις. (...)

Διαβάστε περισσότερα, εδώ
Ζέτα Ξεκαλάκη, archaiologia.gr (14/05/2026)

Χρειαζόμαστε μουσεία ανοιχτά – χώρους κατανόησης του «εαυτού» και του «άλλου»,
Συνέντευξη του συγγραφέα στη Φωτεινή Λαμπρίδη, στο TVXS

(...) Τα μουσεία της χώρας είναι ανοιχτά σε όλες και όλους σήμερα με ενδιαφέρουσες δράσεις χάρη στην Παγκόσμια Ημέρα Μουσείων. Ωστόσο, τις υπόλοιπες μέρες θα επιστρέψουν στον κλειστό τους χαρακτήρα. Ποιον ρόλο θα μπορούσαν να επιτελέσουν; Αυτόν που περιγράφει ο Στάθης Γκότσης στο βιβλίο του «Μουσείο, εκπαίδευση και κοινωνία» (Εκδόσεις Τόπος) που κυκλοφόρησε πρόσφατα. Η γενικευμένη θεσμοθέτηση των εκπαιδευτικών προγραμμάτων σε όλα τα μουσεία ως βασική και διακριτή μουσειακή λειτουργία, δεν είναι η μόνη πρόταση του. Ο Στάθης Γκότσης είναι Ιστορικός. Υπηρέτησε για περισσότερα από 30 χρόνια στο Υπουργείο Πολιτισμού, με κύριο τομέα απασχόλησης την μουσειακή εκπαίδευση και έχει σχεδιάσει και υλοποιήσει πληθώρα μουσειακών ερμηνευτικών/εκπαιδευτικών προγραμμάτων για σχολικές αλλά και ευάλωτες ομάδες και στο βιβλίο καταγράφει εμπειρίες, σκέψεις και προβληματισμούς από μια τριαντάχρονη περίπου πορεία του στο πεδίο αυτό και προτείνει «…να ξανανοίξουμε τη συζήτηση για ένα μουσείο ανοιχτό σε όλους και όλες, δημοκρατικό και πλουραλιστικό, ελκυστικό και ευχάριστο σε μικρούς και μεγάλους, ένα μουσείο τόπο συνάντησης με το παρελθόν και το παρόν, χώρο ερμηνείας και κατανόησης του «εαυτού» και του «άλλου», τόπο κριτικής σκέψης και αναστοχασμού, χώρο διαγενεακού και διαπολιτισμικού διαλόγου». (...)

Διαβάστε περισσότερα, εδώ
Φωτεινή Λαμπρίδη, TVXS (18/5/2026)

«Μουσείο, εκπαίδευση και κοινωνία»
Ο Στάθης Γκότσης μιλάει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ για το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον των μουσείων

(...) «Είναι αναγκαίο να διεκδικηθεί η γενικευμένη θεσμοθέτηση των εκπαιδευτικών προγραμμάτων σε όλα τα μουσεία ως βασική και διακριτή μουσειακή λειτουργία, σταθερή και δωρεάν παρεχόμενη σε όλους από ειδικευμένο προσωπικό», δηλώνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο ιστορικός Στάθης Γκότσης, με αφορμή το βιβλίο του «Μουσείο, εκπαίδευση και κοινωνία» που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις Τόπος. Μια συζήτηση που περιστράφηκε γύρω από τα μουσεία και τον εκπαιδευτικό τους ρόλο, χωρίς να λείπουν και οι επισημάνσεις ως προς τις ευκαιρίες που χάθηκαν, αλλά και ως προς τις προσδοκίες που μπορούν να εκπληρωθούν, λίγο πριν από τον εορτασμό της Διεθνούς Ημέρας (18 Μαΐου). Από τους πλέον ειδικούς στον τομέα της μουσειακής εκπαίδευσης, ο συγγραφέας έχει σχεδιάσει και υλοποιήσει πληθώρα μουσειακών ερμηνευτικών/εκπαιδευτικών προγραμμάτων για σχολικές και ευάλωτες ομάδες. Ποιες από αυτές τις «συναντήσεις» δεν θα ξεχάσει και γιατί; Ποιος ο στόχος έκδοσης ενός βιβλίου που συγκροτείται από κείμενα τα οποία έγραψε μεταξύ 1998 και 2024, απηχώντας, όπως αναφέρει στον πρόλογο, πλευρές του προβληματισμού και της 30ετούς σχεδόν εμπειρίας του στα μουσεία; Ποιο πιστεύει ότι είναι το μέλλον των μουσείων, αλλά και το στοίχημα που πρέπει να κερδηθεί; (...)

Διαβάστε περισσότερα, εδώ
Ελένη Μάρκου, ΑΠΕ-ΜΠΕ (17/5/2026)

Μια πιο διεισδυτική, πιο υποψιασμένη ματιά στα μουσεία,
γράφει ο Δημήτρης Σκλάβος, στην εφημερίδα ΕΠΟΧΗ

(...) Το «Μουσείο, εκπαίδευση και κοινωνία» είναι ένα βιβλίο που αφορά μουσειοπαιδαγωγούς και εκπαιδευτικούς προσφέροντας  ενημέρωση, έμπνευση, θεωρητική πλαισίωση. Αφορά, όμως, και όσους/ες αισθάνονται ότι συνυπέγραψαν τους παλιούς στίχους της Μαριανίνας Κριεζή στη Λιλιπούπολη: «μη με τραβάτε, μη μου κολλάτε, απ’ το μουσείο δε θέλω να βγω». Η προσέγγιση και οι σκέψεις του Στ. Γκότση προσφέρουν  ένα ακόνισμα των προσλαμβάνουσων κάθε επόμενης επίσκεψης σε ένα μουσείο, ένα νέο πλέγμα αναστοχασμού επί των εκθεμάτων, μια υποψιασμένη, πιο διεισδυτική ματιά. Και αυτό δεν είναι καθόλου λίγο.

Διαβάστε περισσότερα, εδώ
Δ. Σκλάβος, Η Εποχή (17/5/2026)

Βιβλιοπαρουσίαση: «Μουσείο, εκπαίδευση και κοινωνία» του Στάθη Γκότση,
γράφει ο Δημήτρης Κουφοβασίλης, στο AlfaVita.gr

(...) το «Μουσείο, εκπαίδευση και κοινωνία» αποτελεί ταυτόχρονα μια θεωρητική κατάθεση και έναν πρακτικό οδηγό, που επαναπροσδιορίζει το μουσείο ως χώρο ενεργητικής μάθησης, κοινωνικής συμμετοχής και κριτικού στοχασμού. Και επιπλέον, συνιστά μια πολιτική πρόταση για τον ρόλο του μουσείου. Το βασικό του μήνυμα είναι σαφές: το μουσείο οφείλει να είναι ζωντανό, συμμετοχικό και κοινωνικά χρήσιμο, όχι απλώς ένας χώρος έκθεσης του παρελθόντος, αλλά πεδίο διαμόρφωσης του παρόντος και του μέλλοντος.

Το «Μουσείο, εκπαίδευση και κοινωνία» είναι ένα βιβλίο που υπερβαίνει τα όρια της ειδικής επιστημονικής κοινότητας και απευθύνεται σε κάθε αναγνώστη που ενδιαφέρεται για τον πολιτισμό και την εκπαίδευση, υπό την ευρεία τους έννοια. Σε μια εποχή στην οποία ο πολιτισμός κινδυνεύει να απονεκρωθεί ή να υποταχθεί στη λογική της αγοράς, η εργασία του Στάθη Γκότση υπερασπίζεται ένα μουσείο που δεν περιορίζεται μονοδιάστατα σε μια συμβατική εκδοχή διαχείρισης του παρελθόντος, αλλά συμβάλλει ενεργά στη διαμόρφωση μιας πιο συνειδητής, δημοκρατικής και συμπεριληπτικής κοινωνίας. (...)

Διαβάστε περισσότερα, εδώ
Δ. Κουφοβασίλης, Alfavita.gr (13/5/2026)

Για ένα μουσείο ζωντανό και κοινωνικά χρήσιμο,
γράφει ο Στάθης Γκότσης, στην εφημερίδα Αυγή

(...) Το βιβλίο «Μουσείο, εκπαίδευση και κοινωνία» καταπιάνεται με ζητήματα που απασχολούν τη μουσειακή εκπαίδευση, το διεπιστημονικό πεδίο συνάντησης της μουσειολογίας, της αρχαιολογίας, της ιστορίας και της κοινωνικής ανθρωπολογίας, με τις επιστήμες της αγωγής. Απαρτίζεται συνολικά από 22 κείμενα, τα οποία -γραμμένα σε διαφορετικές περιόδους- προσεγγίζουν τη μουσειακή εκπαίδευση, δηλαδή τις οργανωμένες και στοχοθετηµένες εκπαιδευτικές/ερμηνευτικές δράσεις που υλοποιούνται στο μουσείο, στο μνημείο ή στον αρχαιολογικό χώρο, σε κάθε τόπο όπου ανιχνεύεται η διαχρονική ανθρώπινη παρουσία μέσα από τα υλικά της ίχνη, ως μια εφαρμοσμένη και επιστημονικά σχεδιασμένη παιδαγωγική διαδικασία, η οποία επιδιώκει να εκπληρώσει τον εκπαιδευτικό και κοινωνικό ρόλο του μουσείου, διαμεσολαβώντας ανάμεσα σε έναν χώρο µη τυπικής μάθησης, όπως είναι το μουσείο και ευρύτερα οι χώροι πολιτισμικής αναφοράς, και στις ποικίλες και ετερόκλητες ομάδες κοινού, µε τα διαφορετικά (κοινωνικά, ηλικιακά, πολιτισμικά, μορφωτικά κ.λπ.) χαρακτηριστικά τους, τις διαφορετικές ανάγκες, αγωνίες και προσδοκίες τους. (...)

Διαβάστε περισσότερα, εδώ
Στάθης Γκότσης, Η Αυγή (20/5/2026)
 

«Ανοίγουμε τον διάλογο για τη σχέση της κοινωνίας με τη μουσειακή εκπαίδευση»,
συνέντευξη στον δημοσιογράφο Μάριο Διονέλλη, και το σταθμό ΘΕΜΑ Κρήτης 103,1

(...) Η εκπαίδευση αποτελεί πρωταρχικό κοινωνικό και πολιτικό ζητούμενο για την ευρύτερη μόρφωση και την προετοιμασία των πολιτών, προσθέτοντας πως τα μουσεία, σε μια ευρύτερη έννοια που περιλαμβάνει αρχαιολογικούς χώρους και μνημεία, δεν βρίσκονται εκτός της εκπαίδευσης και της κοινωνίας. Το βιβλίο του ασχολείται με τη μουσειακή εκπαίδευση ως έναν διαφορετικό τρόπο μάθησης από τη σχολική, ο οποίος υλοποιείται σε μη τυπικούς χώρους και δομείται γύρω από τα αντικείμενα και όπως είπε, αυτά τα αντικείμενα λειτουργούν ως πηγές πολλαπλών πληροφοριών για τις κοινωνίες που τα δημιούργησαν, προκαλώντας ερωτήματα για τις ανθρώπινες πρακτικές, την τεχνολογία και τις αντιλήψεις τους. Ο κ. Γκότσης αναφέρει ότι οι άνθρωποι συχνά προσεγγίζουν το παρελθόν με προδιαθέσεις, αναζητώντας «ένδοξα» χρόνια, μια αντίληψη που διαμορφώνεται από δεκαετίες εκπαίδευσης και επισημαίνει την αντίφαση μεταξύ της εξύψωσης των μνημείων και της υποβάθμισης ή καταστροφής τους, όταν αυτά γίνονται εργαλεία για κέρδος ή εμπόδια στην «ανάπτυξη». Τέλος επισημαίνει πως το βιβλίο του έχει ως βασικό θέμα να ξανανοίξει τον διάλογο για ένα ανοιχτό, δημοκρατικό και κοινωνικά χρήσιμο μουσείο. (...)

Ακούστε τη συνέντευξη, εδώ
Μάριος Διονέλλης, ΘΕΜΑ Κρήτης (25/5/2026)

"To μουσείο ως χώρος παιδείας",
γράφει ο Παναγιώτης Σωτήρης, στην εφημερίδα ΤΑ ΝΕΑ

(...) Το βιβλίο αποτελεί μια συλλογή κειμένων, πάνω σε κρίσιμα ερωτήματα που αφορούν τον παιδαγωγικό και τελικά ευρύτερα κοινωνικό ρόλο του μουσείου. Ο Γκότσης υπογραμμίζει ότι ούτως ή άλλως η βασική πρόκληση, τόσο για το μουσείο, όσο και για τον αρχαιολογικό χώρο, είναι να πάμε πέρα από την αντιμετώπιση του αρχαιολογικού αντικειμένου ως «απλώς αντικείμενο θαυμασμού», με δεδομένο ως υλικό ίχνος του παρελθόντος προσφέρει ένα ευρύ φάσμα πληροφοριών για την κοινωνία και τον πολιτισμό που το δημιούργησαν. Αυτό με τη σειρά του απαιτεί εκπαιδευτικές ερμηνευτικές δράσεις που επιτρέπουν την κατανόηση αυτών των πληροφοριών, ιδίως όταν απευθύνονται σε παιδιά και μαθητές. Και είναι σε αυτή τη βάση που συστηματοποιήθηκε η προσπάθεια για σχεδιασμό εκπαιδευτικών προγραμμάτων. Η προσπάθεια είναι να «μετατραπεί το μουσείο από παραγωγός πληροφορίας σε παραγωγό γνώσης, μέσω των ερμηνευτικών προσεγγίσεων που προτείνει, η προσπάθεια να υπερβεί τον αισθητισμό και την φετιχοποίηση των αντικειμένων, την υμνολογία της πολύτιμης ύλης ή της μορφής». (...)

Διαβάστε περισσότερα, εδώ
Παναγιώτης Σωτήρης, Τα Νέα (29/5/26)