Παρουσιάσεις:
30/5, Αποθήκη Επίπλευσης του ΤΠΠΛ, Λαύριο, 19.00, δείτε εδώ και εδώ
Αν καμιά φορά σού τύχει και βρεθείς στην πολιτεία των μεταλλείων, σ’ όποια και να ’ναι μεριά στην πολιτεία των μεταλλείων, κοίταξε τα αλλόκοτα μηχανήµατα µε τα πολλά λουριά και µε τα λογής λογής σκαρφίσµατα του νου του ανθρώπου, όμως κοίταξε και τους ίδιους τους ανθρώπους. Κοίταξε τα παιδιά. Από καιρό σε καιρό ερχότανε κανένας μορφοντυµένος ταξιδιώτης να επισκεφτεί τις εργασίες, βαστούσε τη φωτογραφική του μηχανή και το μπαστούνι του, και κούναγε το κεφάλι του πως είχε καταλάβει τούτο ή εκείνο που του εξηγούσε ο εργοδηγός. Εμάς µας χαιρετούσε χαμογελώντας μια καταδεχτικά κι ως εκεί – δε µας πολυκοίταζε, δε στεκότανε σαστισμένος να µας κοιτάξει. Θαν το ’βρισκε βέβαια φυσικό που ήµασταν κειδά. Όμως, αν τύχει και βρεθείς καμιά φορά στην πολιτεία των μεταλλείων, κοίταξε που σου λέω, και τότε ίσως πεις και συ αποµέσα σου πως έχω δίκιο αν παραπονιέμαι· κι αν σε ζηλεύω εσένα, που σε πιστεύω τυχερό στη ζωή. Βάλε όμως τα µάτια της καρδιάς σου και κοίταξε.
«Το βιβλίο του κ. Δασκαλάκη είναι μια όαση, το ξαναλέµε. Μα και κάτι παραπάνω: Είναι ένα από τα καλύτερα βιβλία της νεότερης πεζογραφίας µας».
Άγγελος Τερζάκης
Οι Ξεριζωμένοι, η διήγηση ενού χωριάτη, ένα κοινωνικό μυθιστόρημα που γράφτηκε το 1925 και δημοσιεύτηκε το 1930, αποτελεί το μοναδικό (εξ όσων γνωρίζουμε) εκτενές πρωτότυπο λογοτεχνικό έργο του συγγραφέα, χρονικογράφου και μεταφραστή Βάσου Δασκαλάκη.
Αντλώντας στοιχεία από τα οδυνηρά παιδικά βιώματά του, ο συγγραφέας αφηγείται τις περιπέτειες του πρωταγωνιστή του με διεισδυτικότητα, νοσταλγία, νηφαλιότητα και μια γλώσσα ζηλευτή για τη ζωντάνια και τον πλούτο της. Ήρωας του βιβλίου ένα ώριμο παιδί που παρότι έχει χάσει τη μητέρα του και μεγαλώνει φτωχικά με τον πατέρα και τη μητριά του, δεν στερείται την αγάπη και την ανεμελιά της ηλικίας του. Λίγο πριν το γυμνάσιο όμως χάνει τον πατέρα του και οι συγγενείς του τον στέλνουν να ζήσει σε κάποια θεία του στη νεοσύστατη βιομηχανική πόλη του Λαυρίου. Εκεί τον αναγκάζουν να εργαστεί στα χυτήρια ως βοηθός και βιώνει τις κακουχίες, τις απάνθρωπες συνθήκες, την εκμετάλλευση, τη ρουφιανιά αλλά και την αλληλεγγύη και την ανθρωπιά. Το αδιέξοδο του νεαρού ήρωα και η υποδούλωση σε αυτόν τον άκαρδο εργασιακό τόπο που καταπίνει τη ζωή των ανθρώπων του (οι περισσότεροι κάποια στιγμή θα νοσήσουν από την εισπνοή των φαρμακερών καπνών) περιγράφονται με δραματικό τρόπο, χωρίς όμως να λείπουν οι στιγμές χαράς και περηφάνειας, όπως τότε που το παιδί καταφέρνει και φτιάχνει τα πρώτα του αντικείμενα στο χυτήριο.
Το μυθιστόρημα του Βασίλη Δασκαλάκη αποτελεί μια σπάνια αποτύπωση της μικροκοινωνίας των μεταλλείων του Λαυρίου, του βίαιου ξεριζωμού από μια άγρια αλλά στοργική πατρίδα, και του αγώνα να επιβιώσει και να διατηρήσει κανείς ζωντανή την ελπίδα για το αύριο. Και παράλληλα, μια διαρκής υπενθύμιση, ένα διαρκές βλέμμα στραμμένο στη ζωή των μη προνομιούχων και των ανθρώπων που βρίσκονται στο περιθώριο.
Ένα παιδί μες στου Λαυρίου τις στοές
(...) Κεντρικός χαρακτήρας είναι ένα παιδί από τη Μάνη, το οποίο βιώνει από νωρίς την απώλεια, καθώς χάνει τη μητέρα του. Μετά τον θάνατο και του πατέρα του, αναγκάζεται να εγκαταλείψει τον τόπο του –έπειτα από απόφαση των θείων του– και να μετακομίσει στο Λαύριο, εκεί όπου «οι φούρνοι δουλεύουνε νύχτα μέρα, δουλεύουνε και του Χριστού και τη Λαμπρή». Εκεί όπου οι γάτες και οι κότες τρεκλίζουν από τις αναθυμιάσεις και τα μουλάρια είναι καταδικασμένα να τα παίρνουν μαζί τους οι εργάτες κάτω από τη γη για να κουβαλάνε τα βάρη όλου του κόσμου στις πλάτες τους μέχρι να πεθάνουν από εξάντληση. Σε αυτό το μέρος, το οποίο στην εποχή μας θεωρείται ο νέος «hot» προορισμός της Αττικής, εκείνος έρχεται αντιμέτωπος με την εκμετάλλευση, την κόπωση και τις ασθένειες που προκαλούνται από τα μεταλλεία, αλλά ταυτόχρονα γνωρίζει και στιγμές αλληλεγγύης και ανθρώπινης συμπαράστασης από άλλους εργάτες.
Βασική θεματική του έργου είναι ο ξεριζωμός και η πρόωρη ενηλικίωση.Το βιβλίο είναι χωρισμένο στη ζωή πριν και μετά, σαν τη βίαιη έξοδο από μια Εδέμ σε ένα μέρος όπου η ευαισθησία προκαλεί υποψίες. Παράλληλα, αναδεικνύει σημαντικά κοινωνικά ζητήματα, όπως η παιδική εργασία, η φτώχεια, η εκμετάλλευση της εργατικής τάξης και οι δύσκολες συνθήκες ζωής στις πρώτες βιομηχανικές κοινωνίες της Ελλάδας.
Έμυ Ντούρου, Documento, 19/4/2026 Διαβάστε όλη την παρουσίαση εδώ.
Το «ξεχασμένο» σπουδαίο μυθιστόρημα του '30 μας συστήνεται ξανά,
συγκινητική μαρτυρία για τη ζωή στα μεταλλεία του Λαυρίου
Ο Βάσος Δασκαλάκης (1897-1944) στην εισαγωγή και στα τρία μέρη του μοναδικού του μυθιστορήματος Οι ξεριζωμένοι, το οποίο επανεκδίδεται σήμερα, σχεδόν έναν αιώνα μετά την πρώτη του παρουσίαση στο αναγνωστικό κοινό το 1930, κάνει μια ενδιαφέρουσα αντίστιξη ανάμεσα στον γενέθλιο τόπο και στον τόπο του αναγκαστικού μισεμού. Μια προφητική αντιδιαστολή ανάμεσα στη σιωπή και τη γαλήνη της εξοχής και στον εκκωφαντικό ακατάπαυστο θόρυβο των μηχανών, ανάμεσα στο μεγαλείο και την αρμονία της φύσης και τη δυστοπική συνθήκη της πολιτείας των μεταλλείων. Εκεί όπου η συνεχής εξορυκτική διαδικασία και οι αδιάκοπες χυτεύσεις δηλητηρίαζαν το περιβάλλον, σκότωναν τα ζώα και υπονόμευαν την υγεία των ανθρώπων.
(...) Στο διεισδυτικό, σχεδόν προφητικό, αφήγημα του συγγραφέα δεν ξεδιπλώνονται μόνο οι συγκινητικές κακοτυχίες και η ορφάνια του ήρωα, αλλά παρεμβάλλονται στην πλοκή εύστοχες και εύγλωττες πολιτικοκοινωνικές και ανθρωπολογικές επισημάνσεις για τον βολικό και ευρέως διαδεδομένο θεσμό της παιδικής εργασίας, για την εκβιομηχάνιση και την άναρχη αστικοποίηση που υπήρξε το αποτέλεσμα της απόλυτης εγκατάλειψης και απαξίωσης της υπαίθρου. Η ιστορία-μαρτυρία του Βάσου Δασκαλάκη είναι γραμμένη, όπως επισημαίνει η Έλλη Αλεξίου στον πρόλογο της δεύτερης έκδοσης του βιβλίου το 1980, «με αίμα και δάκρυα και όχι με νου και λογική» και αυτό της προσδίδει μια ιδιαίτερη δύναμη, την οποία επεσήμαναν οι επαινετικές κριτικές της πρώτης έκδοσης (Άγγελος Τερζάκης, Γαλάτεια Καζαντζάκη, κ.ά). Το τρίτο μέρος, που δεν υπερβαίνει τις τρεις σελίδες, κινείται στο ίδιο κλίμα με την εισαγωγή, καθώς σε μια συμμετρική παράθεση προβληματισμών εκφράζεται η ευχή και η προσδοκία για την αφύπνιση του σύγχρονου ανθρώπου, που έρμαιο της τεχνολογικής προόδου αδιαφορεί για την καταστροφή της φύσης και τα ερείπια που αφήνει πίσω του.
Μαρία Μοίρα, Bookpress, 5/5/2026 Διαβάστε όλη την παρουσίαση εδώ.
«Οι ξεριζωμένοι» του Βάσου Δασκαλάκη: Μία μνεία για κάθε άνθρωπο που αναγκάστηκε να απαρνηθεί το δικαίωμα της προσωπικής επιλογής
(...) Το βιβλίο «Οι ξεριζωμένοι: Διήγηση ενού χωριάτη» του Βάσου Δασκαλάκη από τις Εκδόσεις Τόπος παρουσιάζει τα βάναυσα βιώματα ενός έφηβου εργάτη που αγωνίζεται για την εξασφάλιση της επιβίωσής του στα μεταλλεία. Αποτελεί ένα εγκώμιο απέναντι σε κάθε άνθρωπο που στερήθηκε την παιδική αθωότητα και αναγκάστηκε να εισέλθει στον εργασιακό στίβο εγκαταλείποντας τα όνειρά του, λόγω της αδυναμίας του να καθορίσει ο ίδιος το πεπρωμένο του. Το συγκεκριμένο λογοτεχνικό έργο αποτυπώνει τη φρίκη του προώρου ξεριζωμού, τον ανθρώπινο μόχθο, τη νοσταλγία, την ελπίδα για έναν βίο καλύτερο, με περισσότερη αξιοπρέπεια και έκφραση των δικών του προσωπικών σκέψεων και επιθυμιών. (...)
Η σειρά τα αειθαλή περιλαμβάνει μικρά σε έκταση αλλά μεγάλα ως προς το εκτόπισμά τους κείμενα της νεοελληνικής λογοτεχνίας που περιέπεσαν σε κατάσταση λήθης. Κείμενα κλασικά που η αειθαλής αξία τους επιτάσσει το ξαναδιάβασμά τους υπό το φως της εποχής μας.
Στην ίδια σειρά κυκλοφορούν επίσης:
Παρουσίαση της νέας έκδοσης του μυθιστορήματος του Βάσου Δασκαλάκη "Οι ξεριζωμένοι - Διήγηση ενού χωριάτη" το Σάββατο 30 Μαΐου 2026, ώρα 7 μ.μ. στην Αποθήκη Επίπλευσης του ΤΠΠΛ. Την εκδήλωση διοργάνωσαν το Τεχνολογικό Πολιτιστικό Πάρκο Λαυρίου (ΤΠΠΛ) – ΕΜΠ, η Εταιρεία Μελετών Λαυρεωτικής (ΕΜΕΛ) και οι εκδόσεις Τόπος. Μίλησε και συντόνισε την εκδήλωση ο Δημήτρης Καλιαμπάκος, Καθηγητής Ε.Μ.Π., Αντιπρόεδρος Δ.Σ. Ε.Α.ΔΙ.Π./Ε.Μ.Π. Στη συνέχεια μίλησαν η Ήβη Δασκαλάκη, Επίκουρη Καθηγήτρια Ανθρωπολογίας της Εκπαίδευσης, ΔΠΘ, και εγγονή του συγγραφέα, ο Γιώργος Ν. Δερμάτης, Δρ. Ιστορίας του Πανεπιστημίου της Louvain-la-Neuve, μέλος του Δ.Σ. της ΕΜΕΛ και ο Χρήστος Προμοίρας, στιχουργός και πρόεδρος του Επιμορφωτικού Εκδρομικού Ομίλου Λαυρίου. Σύντομο χαιρετισμό απηύθυνε ο πρόεδρος της ΕΜΕΛ Αναστάσιος Βλάδος και ο διευθυντής των εκδόσεων Τόπος Βαγγέλης Γεωργακάκης.
Προσθήκη στο καλάθι
