1η έκδοση: Ιούλιος 2025

Εξώφυλλο & Δελτίο τύπου

...Μπήκε στον οντά του, όταν άρχισε ήδη να γέρνει ο ήλιος. Πήρε απ’ το κρεµαστό φανάρι, που δεν το έβλεπε ποτέ το φως της µέρας, τη χορτόπιτα της Αβραµπικίνας, έφαγε µοναχά δυο µπουκιές, ήπιε µερικές γουλιές νερό, άναψε το λαδολύχναρο και ξάπλωσε να ξεκουραστεί. Πολλές από τις συγκλονιστικές περιπέτειες της ζωής του είχαν γίνει σκόνη στο µυαλό του, το µόνο που παρέµεινε έντονο ήταν το αγαπηµένο του νησί, στο οποίο έφτασε πολλά χρόνια πριν µε µια παλιόβαρκα, µαζί µε τη γυναίκα του, τον Κατάκαλο και τους γονείς του. Σκεφτόταν πως κανένας από τους επιβαίνοντες δεν υπήρχε πια. Εκτός από τον σπόρο του γιου του, τον Αντώνη. Σιγά-σιγά τον πήρε ο ύπνος. Ένα µεγάλο περιπετειώδες όνειρο όλη του η ζωή, που τώρα θα έδινε τη σκυτάλη στο ταξίδι της αιωνιότητας. Η πορεία του ήλιου παρέκαµψε ήδη τον πελώριο Πύργο. Οι λιγοστές αχτίδες που έµπαιναν στο δωµάτιο απ’ το µικρό παράθυρο φώτισαν το κατάλευκο πρόσωπο του Μανώλη. Ήταν η ώρα που συνήθως ανέβαινε πάνω η Αβραµπικίνα, για να του ανεβάσει νερό και να δει τι κάνει. Τη δυνατή της κραυγή δε σταµάτησε ούτε ο όγκος του γρανιτένιου Πύργου. Αντίθετα, έγινε αντίλαλος που πέρασε πάνω απ’ τα σπίτια του χωριού κι έφτασε µακριά στον κάµπο. Πολύ θα ήθελε ν’ ακουστεί πέρα απ’ τη θάλασσα, µέχρι τη Σκόπελο, για να φτάσει το µαντάτο στ’ αυτιά του Αντώνη της. «Ο Μανώλης έφυγε, συγχωριανοί. Ο Μανώλης Κλάρας έφυγε απροσκύνητος!».

Συνέντευξη στην Γεωργία Μακρογιώργου για την εφημ. Θεσσαλονίκη

Τάσο ο τίτλος του βιβλίου σου Ο Σπόρος της Αυγής, έχει έναν έντονο συμβολισμό. Τι αντιπροσωπεύει για εσένα αυτός ο σπόρος;
Ο σπόρος περιέχει γενετικό υλικό, κυοφορεί δηλαδή τη ζωή και συνεπώς είναι η ελπίδα μας για τη συνέχειά της. Όπως και η αυγή, είναι η ανατολή του ήλιου, χωρίς την ευεργετική επίδραση του οποίου δεν μεγαλώνει ο σπόρος. Ο συγκεκριμένος σπόρος του μυθιστορήματος συμβολίζει τη σκυτάλη τηε συνέχισης των αγώνων ενός λαού, εκφράζει τιε αδιάλειπτες προσπάθειες για την πολυπόθητη «αυγή», την εκπλήρωση σημαντικών πατριωτικών και κοινωνικών στόχων.
Στο οπισθόφυλλο διαβάζουμε ότι ο Μανώλης «έφυγε απροσκύνητος». Πώς ορίζεις αυτή την έννοια της απροσκύνητης στάσης απέναντι στη ζωή;
Είναι η υπερήφανη στάση του ανθρώπου απέναντι σε κάθε εξουσία που του στερεί την ελευθερία του και επιδιώκει να τον έχει «σκλάβο» των επιλογών της, είτε αυτή αφορά το χθες και την οθωμανική αυτοκρατορία, είτε το σήμερα.
Έχεις ήδη εκδώσει έργα που αγγίζουν ιστορικά και κοινωνικά ζητήματα. Σε τι διαφοροποιείται το νέο σου βιβλίο από τα προηγούμενα;
Το πρώτο μου βιβλίο ξεκινούσε από τον ατυχή ελληνοτουρκικό πόλεμο του 1897. Κίνητρο γι’ αυτήν την επιλογή μου έδωσε η συμμετοχή του προπάππου μου, ως διμοιρίτη Μπουλουξήδων, που προκάλεσαν τη σύγκρουση στην Καλαμπάκα. Από εκεί η πατρίδα μας μπήκε στη δίνη σκληρών αναμετρήσεων, με στόχο την απελευθέρωση των αλύτρωτων περιοχών. Τα επόμενα δύο βιβλία έχουν πιο έντονο κοινωνικοπολιτικό περιεχόμενο. Η οριοθέτηση του κράτους στα σημερινά του όρια, το προσφυγικό, οι ταξικές αντιθέσεις, οι νέες φιλοσοφικές αναζητήσεις, πυροδότησαν διεκδικήσεις για κοινωνική χειραφέτηση. Τα κοινωνικά ζητήματα απέκτησαν ιδιαίτερη βαρύτητα. Στον «Σπόρο της Αυγής» κυριαρχεί η εθνική χειραφέτηση απέναντι στην καταπίεση του επικυρίαρχου Οθωμανού και λιγότερο οι κοινωνικές αναζητήσεις. Χωρίς βέβαια και από εδώ να απουσιάζουν οι κοινωνικοί ανταγωνισμοί, όπως ήταν οι εμφύλιες διαμάχες μετά το είκοσι ένα, για τη διανομή των τουρκικών τσιφλικιών, τα εθνικά δάνεια και το καθεστώε επιτροπείαε των μεγάλων.
Το μυθιστόρημα έχει έντονη τη σχέση με τον τόπο - το χωριό, το νησί, τη Σκόπελο. Τι ρόλο παίζει ο τόπος στη συγκρότηση της ταυτότητας των ηρώων σου;
Η Σκόπελος, νησί υποδοχής των προσφύγων, η Σαλονίκη με το πολυπολιτισμικό μωσαϊκό της, αλλά και η γενέτειρά μου η Χαλκιδική, μου έδωσαν ερεθίσματα για να κεντήσω τον μυθοπλαστικό καμβά του βιβλίου μου, με σεβασμό στα ιστορικά συμβάντα. Τα ιδιαίτερα στοιχεία των κοινωνιών τους, οι παραδόσεις, η φύση της εργασίας των ανθρώπων, ασφαλώς συμβάλλουν στη διαμόρφωση του χαρακτήρα των ηρώων.
Αν ο Μανώλης Κλάρας μπορούσε να αφήσει ένα τελευταίο μήνυμα στουε σημερινούς αναγνώστες, ποιο θα ήταν;
Η στάση ζωής του σε δύσκολα χρόνια. Αν και στη εποχή που ζούμε οι συνθήκες είναι διαφορετικές, οι εθνικοί κίνδυνοι και τα κοινωνικά αδιέξοδα είναι εξίσου σοβαρά και πρέπει ο άνθρωπος, με αισιοδοξία, ενεργητική παρουσία και κοινωνική αλληλεγγύη, να τα αντιμετωπίσει. Κόντρα στιε πιθανότητες. Όπως ο Μανώλης Κλάρας! 
 

Εφημ. Θεσσαλονίκη, 13/09/2025
Γεωργία Μακρογιώργου

Μια συνομιλία της Μάγδας Παπαδημητρίου-Σαμοθράκη
με τον συγγραφέα Τάσο Κανταρά για το βιβλίο του “Ο σπόρος της αυγής”

(...) Στις σελίδες του μυθιστορήματος ανασαίνουν οι μεγάλες αντιθέσεις: Μνήμη και Τραύμα, Πατρίδα και Εξορία, Γενιές που συνεχίζουν, Θάνατος και Ζωή, Ταυτότητα και Κληρονομιά. Το διάβασα απνευστί, σαν να με παρέσυρε ποταμός αφηγήσεων που κουβαλούν τη φωνή των χαμένων και τη δίψα των ζωντανών. Έμαθα, συγκινήθηκα, και ένιωσα να βαραίνει πάνω μου η προειδοποίηση: η ιστορία, όταν λησμονιέται, επιστρέφει, πάντα με συνέπειες οδυνηρές για το παρόν μας. Ο συγγραφέας κινείται ανάμεσα σε δύο επίπεδα: στο ρεαλιστικό βίωμα — το ταξίδι, τον θάνατο, τη μετανάστευση — και στο συμβολικό-μεταφορικό πεδίο — τον σπόρο, την αυγή, τη μνήμη. Από αυτήν τη συνύπαρξη αναδύεται μια αίσθηση μαγικού ρεαλισμού, όπου οι νεκροί συνομιλούν με τους ζωντανούς μέσα από τον τόπο, την ανάμνηση και το όνειρο. (...)

Δείτε περισσότερα εδώ,
Περιοδικό Περί Ου, 4/10/2025

Η Πολιτική της Ταυτότητας και ο Λαϊκός Πατριωτισμός

(...) Ο «Σπόρος της Αυγής» του Τάσου Κανταρά δεν είναι μόνο μια αφήγηση για έναν άνθρωπο και τον τόπο του· είναι ένα βιβλίο για το πώς οι γενιές κληροδοτούν ευθύνη και ελπίδα — σαν σπόρο που περιμένει το πρώτο φως για να φυτρώσει. Ο Κανταράς ξεκινά με μια σκηνή-πύλη: ο Μανώλης, στο τέλος της ζωής του, ανακαλεί δρόμους και θάλασσες, προσφυγιά και επιβίωση, και αφήνει πίσω τον «σπόρο» — τον γιο του, Αντώνη.
«Ο Μανώλης Κλάρας έφυγε απροσκύνητος»: η φράση αυτή συμπυκνώνει μια ηθική στάση απέναντι στην εξουσία και την Ιστορία, που διαπερνά όλο το βιβλίο.

Τι αφηγείται το βιβλίο
Η αφήγηση κινείται από τη Χαλκιδική και τη Σκόπελο μέχρι ευρωπαϊκά τοπία, υφαίνοντας προσωπικές μνήμες με συλλογικές ιστορικές εμπειρίες — ξεριζωμό, ταξίδια, θάνατο και αναγέννηση. Ο «σπόρος» λειτουργεί ως σύμβολο συνέχειας, ενώ η «αυγή» σηματοδοτεί τη μετάβαση από το σκοτάδι στο φως: κάθε τέλος είναι αρχή, κάθε μνήμη γίνεται ευθύνη. Το βιβλίο στέκει εκεί όπου ρεαλισμός και συμβολισμός αγγίζονται, δημιουργώντας στιγμές σχεδόν «μαγικού ρεαλισμού», όπου ο τόπος, το όνειρο και οι νεκροί συνομιλούν με τους ζωντανούς.

Σε μια εποχή όπου η μνήμη συχνά απωθείται, ο Κανταράς μας θυμίζει πως η ιστορία που λησμονείται επιστρέφει — και μάλιστα οδυνηρά. Το βιβλίο θέτει το ερώτημα: πώς διαχειριζόμαστε τις απώλειες, πώς μετατρέπουμε το τραύμα σε συλλογική αυτογνωσία και πολιτική στάση; Η απάντηση που προτείνει είναι απλή αλλά απαιτητική: «να ζεις, να παλεύεις, να φυτεύεις».

Αλλά τι είναι αυτό που κάνει αυτό το βιβλίο τόσο επίκαιρο;Σε μια εποχή όπου η μνήμη υποχωρεί και η ταυτότητα γίνεται ρευστή,ο Κανταράς έρχεται να μας θυμίσει κάτι απλό και ταυτόχρονα ριζοσπαστικό:
ότι ο άνθρωπος έχει χρέος. Χρέος απέναντι στην ιστορία του, στους νεκρούς του, στην αλήθεια που του παραδόθηκε. Και αυτό το χρέος δεν είναι πένθος· είναι ελπίδα.
Θα μπορούσε να πει κανείς πως ο «Σπόρος της Αυγής» είναι ένα βιβλίο για τις τρεις λέξεις που σώζουν έναν λαό: Μνήμη, Ταυτότητα, Ευθύνη. Η μνήμη όχι ως νοσταλγία, αλλά ως πυξίδα.Η ταυτότητα όχι ως φυλακή, αλλά ως πεδίο αυτογνωσίας.Και η ευθύνη όχι ως βάρος, αλλά ως σπόρος —ένα χρέος που φυτρώνει ξανά σε κάθε γενιά.

Η φωνή του συγγραφέα
Σε συνέντευξη που συνοδεύει την κυκλοφορία, ο Κανταράς εξηγεί τον τίτλο: ο σπόρος «κουβαλά το γενετικό υλικό της συνέχειας» και η αυγή «την ευεργετική αρχή του φωτός». Ο «απροσκύνητος» άνθρωπος είναι αυτός που αντιστέκεται σε κάθε εξουσία που του στερεί την ελευθερία. Αυτά δεν είναι διακοσμητικά σχήματα· είναι ηθικά εργαλεία ανάγνωσης του μυθιστορήματος.

Η ροή του λόγου είναι καθαρή, με εικόνες γης και θάλασσας· η σκηνοθεσία των σκηνών —ειδικά στις μεταβάσεις ανάμεσα σε παρόν και ανάμνηση— δίνει βάθος χωρίς να βαρύνει τον ρυθμό. Ο συγγραφέας κινείται ανάμεσα στο ρεαλιστικό βίωμα (ταξίδι, θάνατος, μετανάστευση) και το συμβολικό-μεταφορικό επίπεδο (σπόρος, αυγή, μνήμη), πετυχαίνοντας μια ισορροπία που κάνει το βιβλίο προσβάσιμο αλλά και στοχαστικό.

Ο Τάσος Κανταράς, με ενεργή παρουσία στην αυτοδιοίκηση και στα κοινά, έχει ήδη εκδώσει έργα που ακουμπούν ιστορικά και κοινωνικά ζητήματα. Ο «Σπόρος της Αυγής» συνεχίζει αυτή τη διαδρομή, με έμφαση στην εθνική χειραφέτηση και τους κοινωνικούς ανταγωνισμούς που τη συνοδεύουν — από τις μνήμες της Οθωμανικής κυριαρχίας έως τις νεότερες ρωγμές του 20ού αιώνα.

Ο «Σπόρος της Αυγής» δεν μας ζητά απλώς να θυμηθούμε. Μας ζητά να επιλέξουμε: θα αφήσουμε τη μνήμη να γίνει βάρος ή θα την κάνουμε σπόρο; Θα μείνουμε στο σκοτάδι της απώλειας ή θα σταθούμε στην αυγή της συνέχειας; Το βιβλίο μας λέει πως  η Ιστορία δεν κλείνει ποτέ, κι εμείς είμαστε οι φορείς της — σήμερα.

(...) Ο ήρωας του Κανταρά, ο Μανώλης, ζει και πεθαίνει «απροσκύνητος» — δηλαδή απαιτεί αναγνώριση όχι από την εξουσία, αλλά από την Ιστορία. Δεν ζητά δικαίωση, ζητά αξιοπρέπεια· κι αυτή η στάση, κατά τον Φουκουγιάμα, είναι η πιο βαθιά μορφή πολιτικής ταυτότητας. Η πολιτική της ταυτότητας ξεκινά συχνά από τραύμα και περιφρόνηση. Όταν ο άνθρωπος ή μια ομάδα δεν αναγνωρίζεται, γεννιέται θυμός — η μνησικακία που διαλύει την κοινωνική συνοχή. Αυτός ο μηχανισμός υπάρχει παντού: στην πολιτική, στη φυλή, στο φύλο, στην εθνική μνήμη. Στον Κανταρά, ο θυμός αυτός δεν μένει στείρος. Μετουσιώνεται σε δημιουργική μνήμη. Το τραύμα της προσφυγιάς, του ξεριζωμού, των χαμένων πατρίδων, δεν γίνεται εκδίκηση — γίνεται χρέος και ζωή.Ο «σπόρος» που φυτεύει ο Μανώλης είναι η συνειδητή απόφαση να μη μεταδώσει μίσος, αλλά ευθύνη. Εκεί ακριβώς το έργο του Κανταρά επιβεβαιώνει τη θεμελιώδη θέση ότι η ταυτότητα μπορεί να γίνει είτε πηγή διχασμού είτε πεδίο αναγέννησης.
Ο Κανταράς, μέσα από τη μυθοπλασία μας λέει  ότι ο άνθρωπος οφείλει να θυμάται για να μπορεί να είναι ελεύθερος. Ο Σπόρος της Αυγής μπορεί να διαβαστεί ως λογοτεχνική εκδοχή της πολιτικής ταυτότητας. εκεί όπου η ανάγκη για αναγνώριση μεταμορφώνεται σε πράξη μνήμης, όπου η αξιοπρέπεια νικά την ταπείνωση,και όπου το τραύμα της Ιστορίας δεν παράγει εκδίκηση, αλλά νόημα. Ή, όπως θα έλεγε ο ίδιος ο Κανταράς: «Η Ιστορία δεν κλείνει ποτέ· κι εμείς είμαστε οι φορείς της, σήμερα.» 

Διαβάστε την παρουσίαση εδώ
www.anixneuseis.gr, 04/11/2025

Παρουσίαση από την Λένα Σιταρά

Ο Τάσος Κανταράς κατάφερε με το τελευταίο του βιβλίο ο Σπόρος της Αυγής, (εκδ. Τόπος), να συνενώσει μ’ έναν μαγικό τρόπο, έτσι όπως μόνον η τέχνη μπορεί, ιστορικά γεγονότα βαρύνουσας σημασίας, αφού αυτά καθόρισαν τη δημιουργία του ελληνικού κράτους στο οποίο ζούμε ελεύθερα σήμερα και προσωπικές ιστορίες ανθρώπων που αν ψάξουμε ίσως να είναι και πρόγονοί μας. Ή γίνονται πρόγονοί μας αφού διατρέχοντας τις ζωές τους από τον βορά της Μακεδονίας ως τον νότο της Πελοποννήσου και από την Ανατολή της Υψηλής Πύλης ως τη Δύση, της Γαλλίας και της Τεργέστης, κάπου συναντιόμαστε και κάποιο από αυτά τα ταξίδια γίνεται δικό μας.

Έτσι και για τον συγγραφέα, η συμμετοχή του προπάππου του, ως διμοιρίτη Μπουλουξήδων που προκάλεσαν τη σύγκρουση στην Καλαμπάκα, στον ατυχή ελληνοτουρκικό πόλεμο του 1897, αποτέλεσε τον «σπόρο» στο πρώτο βιβλίο του (Διαρκές Φύλλο Πορείας, εκδ. Τόπος) για τα επόμενα τρία που ακολούθησαν μετέπειτα το νήμα της ιστορίας. Όπως εξηγεί ο Τάσος Κανταράς σε συνέντευξή του στην εφημερίδα «Θεσσαλονίκη», «ο σπόρος περιέχει γενετικό υλικό, κυοφορεί δηλαδή τη ζωή και συνεπώς είναι η ελπίδα μας για τη συνέχειά της. Ο συγκεκριμένος “σπόρος” του μυθιστορήματος συμβολίζει τη σκυτάλη της συνέχισης των αγώνων ενός λαού, εκφράζει τις αδιάλειπτες προσπάθειες για την πολυπόθητη “αυγή”, την εκπλήρωση σημαντικών πατριωτικών και κοινωνικών στόχων».

Στον Σπόρο της Αυγής ακολουθούμε το νήμα της ζωής του Μανώλη Κλάρα που δικαιολογώντας το προσωνύμιο του «Πεταλούδας» πετάει από την Χαλκιδική στην Σκόπελο, από την Σκόπελο στην Γαλλία και τέλος πάλι πίσω στη γενέτειρά του τη Χαλκιδική μέσα σε μια δίνη σημαντικών ιστορικών γεγονότων και συγκρούσεων. Ο αναγνώστης παρακολουθεί τη στάση ζωής του ήρωα σε δύσκολα χρόνια. Η ανάγκη μιας ανεξάρτητης εθνικής ταυτότητας, κοινωνικά αδιέξοδα και προσωπικοί αγώνες της καθημερινής βιοπάλης βιώνονται και αντιμετωπίζονται μέσα από την αισιόδοξη ματιά του, την ενεργητική του παρουσία και το έντονο αίσθημα της αλληλεγγύης, που τόσο ανάγκη έχουμε ακόμη και σήμερα.

Πρόκειται για ένα συναρπαστικό μυθιστόρημα, υψηλής ιστορικής ακρίβειας και λογοτεχνικού ενδιαφέροντος, μια «Οδύσσεια» ενός ανυπότακτου λαού που η καρδιά του δεν έπαψε ποτέ να κτυπά με την ιδέα του ξεσηκωμού...

www.halkidikivoice.gr
Λένα Σιταρά
_{Δρ Γαλλικής Γλώσσας και Φιλολογίας ΑΠΘ - Θεατρολόγου}