ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΟΠΟΣ TOPOS PUBLICATIONS ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΟΠΟΣ TOPOS PUBLICATIONS
ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΟΠΟΣ
ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗ ΜΕΛΕΤΕΣ ΚΑΙ ΔΟΚΙΜΙΑ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΜΟΤΙΒΟ EBOOKS
Βιβλιοθήκη Ιδρύματος Γληνού
Γονείς και παιδί
Διαπολιτισμική εκπαίδευση
Διδακτική
Διδακτική των Επιστημών
Διεπιστημονικές προσεγγίσεις
Δίκαιο
Εγκληματολογία
Ειδική Αγωγή
Εκπαίδευση: Θεωρία και εφαρμογές
Επιστημολογία
Ιστορία
Κοινωνικές επιστήμες
Κοινωνική Ανθρωπολογία
Κοινωνική Πολιτική
Κοινωνική Ψυχιατρική
Κοινωνιολογία
Κοινωνιολογία του Πολιτισμού
Μαρξιστική θεωρία
Μαρτυρίες
Μέθοδοι έρευνας και Στατιστική
Μελέτες - Ερευνα
Οικονομία
Παιδαγωγικά
Πολιτική
Πολιτισμική Ιστορία
Σημειολογία
Σύγχρονη Ριζοσπαστική Θεωρία
Φιλοσοφία
Ψυχιατρική
Ψυχική Υγεία
Ψυχοθεραπεία-Ψυχανάλυση
Ψυχολογία
Ψυχολογία & Δίκαιο
Αναζήτηση
Συγγραφείς
A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z Α Β Γ Δ Ε Ζ Η Θ Ι Κ Λ Μ Ν Ξ Ο Π Ρ Σ Τ Υ Φ Χ Ψ Ω
Τίτλοι
A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z Α Β Γ Δ Ε Ζ Η Θ Ι Κ Λ Μ Ν Ξ Ο Π Ρ Σ Τ Υ Φ Χ Ψ Ω
Περιοδικά
ΑΝΤΙΓΟΝΗ
ΚΡΙΣΗ
ΜΑΡΞΙΣΤΙΚΗ ΣΚΕΨΗ
ΟΥΤΟΠΙΑ
ΣΥΝΑΨΙΣ
Πρακτορευόμενα
GRANT THORNTON
KOMMON
NEΔΑ
PUBLIC ISSUE
ΑΝΑΓΝΩΣΤΗΣ
ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΙΡΟΓΑ
ΙΕΘΣ
ΣΥΝΑΨΕΙΣ
Links
Οδηγός Ανάγνωσης
Κατάλογοι
Τα νέα του Τόπου
Τετάρτη 29 Σεπτεμβρίου: Παρουσίαση του βιβλίου της Μαρίας Λούκα στον Πολυχώρο Λιπασμάτων (Κερατσίνι)
Τετάρτη 22 Σεπτεμβρίου:''Όταν γεννιέσσαι τρεις φορές'' παρουσίαση του βιβλίου του Δημήτρη Στρατούλη στο Αγρίνιο
Κυριακή 26 Σεπτεμβρίου: παρουσίαση της "Ξερολιθιάς" του Βασίλη Τσιράκη στη Θεσσαλονίκη
Σάββατο 25 Σεπτεμβρίου: ''Και οι τέσσερις ήταν απαίσιοι'' παρουσίαση του αστυνομικού μυθιστορήματος του Γιάννη Μόσχου στο βιβ. ''Επίκεντρον''
Δευτέρα 27 Σεπτεμβρίου: ''Ψηφιακή εποχή'' του Γιάννη Τόλιου, παρουσίαση του βιβλίου στο Μαρούσι
Σάββατο 25 Σεπτεμβρίου: ''21 ρωγμές στην επίσημη ιστορία για το 1821''παρουσίαση του βιβλίου του Σπύρου Αλεξίου στην Καρδίτσα
Δευτέρα 13 Σεπτεμβρίου: παρουσίαση του βιβλίου του Ρεζά Γκολαμί "Χαμένες ταυτότητες" στον τεχνοχώρο Φάμπρικα
Παρασκευή 10 Σεπτεμβρίου 2021: Παρουσίαση του βιβλίου της Μαρίας Λούκα στη Μυτιλήνη
Περισσότερα »
Το Γράμμα του Τόπου
Γράμμα του Τόπου
Δελτίο παραγγελίας

Εδώ μπορείτε να κατεβάσετε σε excel το δελτίο παραγγελίας των βιβλίων του Τόπου.

Όροι χρήσης

Παρακαλούμε, πριν την παραγγελία σας να διαβάσετε την Πολιτική Απορρήτου, τους Όρους Χρήσης και πληροφορίες για την Προστασία Προσωπικών Δεδομένων.

ΜΕΛΕΤΕΣ ΚΑΙ ΔΟΚΙΜΙΑ » Πολιτική
Λαϊκισμός, Δημοκρατία, Αριστερά

Λαϊκισμός, Δημοκρατία, Αριστερά
Η πρόκληση της μεθόδου

Σεφεριάδης Σεραφείμ

Σελ.: 400
Σχήμα: 14 x 20,5
ISBN: 978-960-499-354-3
Τιμή: 16,90 €
Τιμή online: 15,36 €


  Προσθήκη στο καλάθι

ΚΩΔΙΚΟΣ ΕΥΔΟΞΟΥ: 102075662

Εξώφυλλο & Δελτίο τύπου

Ακολουθήστε τη σελίδα του βιβλίου στο facebook

1η έκδοση: Μάρτιος 2021

«Οι έννοιες», έγραψε ο νοµπελίστας φυσικός George Thomson, είναι «ιδέες που ονοµατίζονται· καθορίζουν τα ερωτήµατα που θέτουµε και τις απαντήσεις που παίρνουµε». Οι µελετητές δηµιουργούν λέξεις (εννοιολογούν) για να µας πουν τι «βλέπουν» στην πραγµατικότητα, να στρέψουν την προσοχή µας σε ό,τι θεωρούν ενδιαφέρον και κρίσιµο. Είτε όµως το συνειδητοποιούν είτε όχι, αυτό απηχεί τις αξίες τους, τις κανονιστικές και ιδεολογικές τους πεποιθήσεις. Τις αξίες αυτές πρέπει να τις γνωρίζουµε και να τις αποτιµούµε, όµως αυτό για το οποίο τους κρίνουµε είναι τα ερευνητικά αποτελέσµατα του έργου τους: το αν και κατά πόσο ο τρόπος µε τον οποίο θέτουν και πραγµατεύονται τα ερωτήµατα προωθεί και διευρύνει τους γνωστικούς µας ορίζοντες ή –αντίθετα– τους συρρικνώνει.

Με βασικό όπλο αρχές της κλασικής µεθοδολογίας, το βιβλίο αυτό επιχειρεί να αντιµετωπίσει την παρατεταµένη γνωστική δυστοκία που παρατηρείται σε τρεις κοµβικές περιοχές της σύγχρονης πολιτικής επιστήµης: στην τρέχουσα βιοµηχανία των «λαϊκιστικών σπουδών», στους τρόπους µε τους οποίους προσεγγίζονται τα προβλήµατα της δηµοκρατικής λειτουργίας, και στις ερµηνείες που προκρίνονται για να εξηγηθεί η αποτυχία των νέων αριστερών κοµµάτων να αντισταθούν στην κατίσχυση του δόγµατος ΤΙΝΑ. Υποστηρίζεται πως ενώ οι κυρίαρχες προσεγγίσεις λειτουργούν ως πρώτης τάξεως ιµάντες µεταβίβασης και διάχυσης των δυο βασικών αξιακών κινήτρων που τις συνέχουν (είτε της νεοσυντηρητικής υπεράσπισης της µεταδηµοκρατίας είτε της προβολής του νέου ρεφορµισµού ως της µόνης δυνατής απάντησης στην ολοένα εντεινόµενη συστηµική κρίση), εκβάλλουν εντούτοις σε µια κοινωνική επιστήµη µε αποκαρδιωτικά ερευνητικά αποτελέσµατα.

Το πρώτο µέρος του βιβλίου αναδεικνύει και καυτηριάζει τα πολλαπλά ερευνητικά αδιέξοδα των κυρίαρχων εννοιολογήσεων του «λαϊκισµού», και εισηγείται την άποψη πως ο όρος είναι χρήσιµο να ονοµατίζει τη σηµασία «ψευδείς επικλήσεις του λαϊκού». Το δεύτερο µέρος αξιοποιεί την εµπειρία ΣΥΡΙΖΑ, προκειµένου να αναδείξει τη σηµασία των περιε­χοµένων πολιτικής στον τρόπο που αντιλαµβανόµαστε την κρίση των κοµµάτων. Στο πλαίσιο αυτό κατατίθενται επίσης επιχειρησιακά προσανατολισµένες προτάσεις για την αντιµετώπιση του προβλήµατος της γραφειοκρατικοποίησης, καθώς και προβληµατισµοί αναφορικά µε την πρόκληση της δηµοκρατικής επέκτασης και εµβάθυνσης.


 

Προδημοσίευση στην εφημ. Το Ποντίκι
Λαϊκισμός, Δημοκρατία και Αριστερά – Τι μάθαμε δέκα χρόνια μετά τα κινήματα της κρίσης;

Δέκα χρόνια συμπληρώνονται το καλοκαίρι του 2021 από τις πλατείες των «Αγανακτισμένων» σε Ελλάδα και Ισπανία. Μια δεκαετία πυκνή, τη συμπλήρωση της οποίας επισφραγίζει το πιο απρόσμενο γεγονός των καιρών μας – πιο αναπάντεχο από μια νέα μεγάλη οικονομική κρίση ή ακόμη και έναν πόλεμο: Η πανδημία του covid19.

Παρά τις αλλεπάλληλες επιστρώσεις των γρήγορων εξελίξεων έκτοτε σε κοινωνικό και πολιτικό επίπεδο τόσο στην Ελλάδα όσο και διεθνώς, την απότομη πτώση του βιοτικού επιπέδου εκατοντάδων χιλιάδων ανθρώπων και την παγίωσης μιας νέου τύπου αυταρχικής δημοκρατίας, η ανάμνηση εκείνης της περιόδου μοιάζει να παραμένει ενεργή στο συλλογικό υποσυνείδητο, φορτισμένη θετικά ή αρνητικά αναλόγως την πολιτική, ιδεολογική, ταξική εν τέλει τοποθέτηση του γράφοντος ή ομιλούντος. Δεν είναι τυχαίο ότι εντελώς πρόσφατα οι μαζικές διαδηλώσεις σε γειτονιές της Αθήνας και άλλων μεγάλων πόλεων ενάντια στην αστυνομική βία, μετά τον ξυλοδαρμό του μεταπτυχιακού φοιτητή του ΕΜΠ στη Νέα Σμύρνη, έσπευσαν να στιγματιστούν από την κυβέρνηση ως απόπειρα δημιουργίας «πλατειών νεοαγανακτισμένων».

Από τις «πλατείες» και ευρύτερα τα κινήματα της κρίσης αναδείχθηκε άλλο ένα φαινόμενο, τα κόμματα που «ανέλαβαν» να εκφράσουν σε πολιτικό-κοινοβουλευτικό επίπεδο την κοινωνική διαμαρτυρία, «μεταφράζοντάς» την κατάλληλα ώστε να μπορεί να «χωρέσει» στο πλαίσιο της κυβερνητικής διαχείρισης – και μάλιστα με σεβασμό του ήδη παγιωμένου πλαισίου εντός του οποίου αυτή ανελήφθη. Κόμματα που, στη διαδικασία αυτή, αποκόπηκαν από τις κοινωνικές διεργασίες που τα δημιούργησαν και μετατράπηκαν σε «καρτέλ» ενώ παράλληλα τα κοινωνικά κινήματα γραφειοκρατικοποιούμενα περνούσαν στο παρασκήνιο.

Ένα ακόμη απότοκο εκείνης της περιόδου αποτελεί η, μονίμως στο προσκήνιο πλέον, συζήτηση περί «λαϊκισμού». Μια κατηγορία που επιρρίπτεται «ελαφρά τη καρδία» ως στίγμα προς κάθε δημόσιο λόγο (που μπορεί να θεωρηθεί ότι τάσσεται) υπέρ των λαϊκών συμφερόντων, αμφισβητώντας τη μία και μοναδική αλήθεια του ΤΙΝΑ (there is no alternative, δεν υπάρχει εναλλακτική). Αλλά που την έχει οικειοποιηθεί και η συστημική Αριστερά, ανταποδίδοντας την ίδια κατηγορία συχνά-πυκνά κατά των πολιτικών της αντιπάλων της Δεξιάς όταν οι τελευταίοι παρουσιάζουν απλουστευτικές εξηγήσεις για τα αίτια ενός πολιτικού ή κοινωνικού φαινομένου, ή προσπαθούν να προσεγγίσουν την άκρα δεξιά.

Τι σχέση έχουν όλα τα παραπάνω με την μεθοδολογία της έρευνας στις κοινωνικές επιστήμες; Και κυρίως με τη Συγκρουσιακή Πολιτική, τον τομέα των κοινωνικών επιστημών που μελετά ακριβώς τα κοινωνικά κινήματα και τις συλλογικές διεκδικήσεις;

Στο νέο του βιβλίο «Λαϊκισμός, Δημοκρατία και Αριστερά – Η πρόκληση της μεθόδου» που κυκλοφορεί στις 29 Μαρτίου από τις εκδόσεις ΤΟΠΟΣ, ο Σεραφείμ Ι. Σεφεριάδης, αναπληρωτής καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, Διευθυντής του Εργαστηρίου Συγκρουσιακής Πολιτικής (https://lcp.panteion.gr/), και Life Member στο Πανεπιστήμιο του Κέμπριτζ (CLH), εστιάζει ακριβώς στα μεθοδολογικά σφάλματα, τη «μεθοδολογική αφέλεια» όπως σημειώνει ο ίδιος, που έχει ως αποτέλεσμα την εξαγωγή έωλων συμπερασμάτων, στερεοτυπικών απόψεων και αντιλήψεων που παρουσιάζονται ως επιστημονικές «αλήθειες», και την εμμονή σε ορισμούς και ορολογίες που στην πραγματικότητα δεν σημαίνουν τίποτα – πέραν μιας επιστημονικοφανούς επικάλυψης μιας ιδεολογικής τοποθέτησης.

«Η πολιτική επιστήµη συνολικά καταδυναστεύεται από µια θλιβερή µεθοδολογική αφέλεια. Όσο περισσότερο προοδεύουµε τεχνικά, τόσο αφήνουµε πίσω µας µια τεράστια περιοχή. Κι αυτό για το οποίο κατά βάθος διαµαρτύροµαι είναι ότι οι πολιτικοί επιστήµονες (µε εξαιρέσεις) στερούνται παιδείας στη Λογική – και µάλιστα στη στοιχειώδη Λογική», σημειώνει ο ίδιος στον Πρόλογο παραθέτοντας την κλασική πολεμική του Giovanni Sartori στη μνήμη του οποίου είναι αφιερωμένο το βιβλίο.

Ξεκαθαρίζει ότι η συγγραφή του «δεν αναλαµβάνεται για να αξιοποιηθούν ερευνητικά νέες καινοτόµοι έννοιες ή θεωρητικές προτάσεις στις περιοχές του αντικειµένου του –τον “λαϊκισµό’’, τη δηµοκρατία και την Αριστερά–, αλλά για κάτι που, αν και πρόδηλα οχληρό, είναι εντούτοις εξαιρετικά κρίσιµο: το βιβλίο γράφεται για να αντιµετωπιστούν –ει δυνατόν να αρθούν– τα κύρια εννοιολογικά και θεωρητικά εµπόδια που εκτιµώ ότι εξηγούν την παρατεταµένη γνωστική δυστοκία που ταλανίζει την έρευνα σε αυτούς τους τοµείς.»

Κάνοντας λόγο για έναν «ακατάσχετο και επιθετικά αυτάρεσκο πληθωρισμό» ερευνών, ιδίως στον τομέα του «λαϊκισμού», σημειώνει ότι «πρόκειται για µια υπερπαραγωγή όπου όσο πιο γενναιόδωρες εµφανίζονται οι εξαγγελίες, τόσο πιο πενιχρή είναι η γνωστική απολαβή. Ως αποτέλεσµα, δέκα και πλέον χρόνια µετά το ξέσπασµα της χρηµατοπιστωτικής κρίσης (αναµφίβολα µιας κρίσης οργανικά συστηµικής), αίσθησή µου είναι πως η συγκριτική πολιτική, καθώς και οι κοινωνικές επιστήµες γενικότερα, όχι µόνο να αρθρώσουν έναν θεωρητικό µίτο αναφοράς δεν έχουν επιτύχει (περί των αιτιών και της υφής της κρίσης, περί του ακριβούς χαρακτήρα των πολιτικών της συνεπειών, ή περί της αδυναµίας των κοινωνικών αντιστάσεων που εµφανίστηκαν να αποτρέψουν τις επιπτώσεις της), αλλά και δείχνουν να έχουν απωλέσει επαφή µε τον στοιχειώδη στόχο της οργάνωσης µιας ουσιαστικής συζήτησης. Μοιραία συνέπεια είναι η εµµονικά περιγραφική κανονικοποίηση του προβληµατικού, η αποχή από τη διερεύνηση του µείζονος, ο κατακερµατισµός και η ασυνάφεια».

Τι σημαίνει αυτό για το σήμερα, τόσο σε πρακτικό όσο και σε θεωρητικό-επιστημονικό επίπεδο; «Μπορούµε, ως εκ τούτου, να είµαστε σχεδόν βέβαιοι πως, έχοντας υπάρξει ανέτοιµος και ανίκανος να αφηγηθεί το πρόσφατο παρελθόν, ο κλάδος θα καταληφθεί, για άλλη µια φορά, ‘’εξαπίνης’’, όταν γίνουν περισσότερο αισθητές οι επιπτώσεις της νέας µεγάλης κρίσης που καιρό τώρα –αρκετά πριν από το ξέσπασµα της πανδηµίας COVID-19– επωάζεται», γράφει ο Σεραφείμ Σεφεριάδης. (...)

Δείτε όλη την παρουσίαση εδώ 
Το Ποντίκι (25.03.2021)

 

Συνέντευξη του συγγραφέα στην Ντίνα Δασκαλοπούλου για την Εφημερίδα των Συντακτών
«Μας απειλεί όλους η ιδεολογική χειραγώγηση της επιστήμης»

Πόσο απολαυστικό μπορεί να είναι ένα βιβλίο που μιλά για επιστημονική μεθοδολογία; Εξαιρετικά, αν ασχολείται με το θέμα που επέλεξε ο Σεραφείμ Σεφεριάδης, αλλά και με τον τρόπο που η πένα του το αποδίδει αποκαλύπτοντας εννοιολογικές λαθροχειρίες και εν τέλει ιδεολογικές χειραγωγήσεις της επιστήμης. Είναι αναπληρωτής καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, διευθυντής του Εργαστηρίου Συγκρουσιακής Πολιτικής και Life Member στο Πανεπιστήμιο του Cambridge (CLH). Το βιβλίο του «Λαϊκισμός, Δημοκρατία, Αριστερά: η πρόκληση της μεθόδου» που μόλις κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις Τόπος ήταν η αφορμή για να συζητήσουμε μαζί του για την πιο «μοδάτη» πολιτικά λέξη των τελευταίων χρόνων, που συνήθως χρησιμοποιείται σαν μομφή εναντίον της Αριστεράς και των κινημάτων.

 Λαϊκισμός, Δημοκρατία, Αριστερά ποιο νήμα συνδέει τις τρεις έννοιες με τις οποίες τιτλοφορείται το βιβλίο σας που μόλις κυκλοφόρησε;
Πρόκειται για κομβικές έννοιες της δημόσιας σφαίρας που χρειάζονται επιτακτική αποσαφήνιση διότι, από συνειδητές (αλλά και ασυνείδητες) παραχαράξεις, τείνουν να απολέσουν τη σημασία τους. Με τον τρόπο που κυρίως γίνεται σήμερα κατανοητός, ο «λαϊκισμός» εξομοιώνει εγχειρήματα που αποσκοπούν στην εμβάθυνση και επέκταση της δημοκρατίας (την καταστατική επιδίωξη της Αριστεράς) με εκείνα που απεργάζονται τη συρρίκνωσή της (το ειδοποιό γνώρισμα της Ακροδεξιάς). Πρόκειται για ψευδο-κατηγορία που αποτρέπει την έλλογη ανάλυση και δημιουργεί τεράστια σύγχυση. Στη σκιά της κανονικοποιείται το προβληματικό και παύει ο προβληματισμός για το μείζον: τους τρόπους με τους οποίους οι κοινωνικές αντιστάσεις θα επιτύχουν ανάσχεση των καταστρεπτικών επιπτώσεων που έχει η κατίσχυση της έωλης δοξασίας ΤΙΝΑ (σ.σ. There Is Not Alternative).

Υπάρχει ανάγκη να εννοιολογήσουμε εκ νέου το φαινόμενο του λαϊκισμού; Δεν έχουμε διαβάσει πάρα πολύ πάρα πολλά τα τελευταία χρόνια; Ή μήπως χρησιμοποιούμε μια έννοια χωρίς σαφές περιεχόμενο;
Πράγματι έχουμε διαβάσει πάρα πολλά, όμως τι ακριβώς αποκομίσαμε; Είτε πως οτιδήποτε ασκεί κριτική στην εξακολουθητική καταλήστευση των κοινωνιών από μια ελίτ με πρακτικές που επιφέρουν ιστορική παλινδρόμηση στον 19ο αιώνα συνιστά παθογένεια, είτε πως μια ειδική εκδοχή, ο «αριστερός λαϊκισμός», αποτελεί το κλειδί που ξεκλειδώνει όλες τις πόρτες. Το πρώτο, -η κατάφαση μιας ψευδο-κατηγορίας που εξομοιώνει ουσιωδώς ανόμοια-, είναι επιεικώς απαράδεκτο, το δεύτερο κραυγαλέα ανεπαρκές: είναι το ίδιο ο Ομπάμα με το OccupyWallStreet; Δεν πρέπει να δούμε τα συγκεκριμένα περιεχόμενα πολιτικής και τις συγκεκριμένες στρατηγικές των διάφορων διαβημάτων; Δεν πρέπει να αναλύσουμε τα προτερήματα και -κυρίως- τις ελλείψεις τους; Υποστηρίζω πως οι κυρίαρχες εννοιολογήσεις αποτρέπουν την κρίσιμη έρευνα και γι’ αυτό είτε πρέπει η έννοια να εγκαταλειφθεί είτε να τη χρησιμοποιούμε ως ένα ρηματικό μοτίβο που, ενώ προσποιείται το λαϊκό, στην πραγματικότητα δεν είναι.

Στη δημόσια σφαίρα οι πολιτικοί αντίπαλοι μέμφονται ο ένας τον άλλο ως λαϊκιστή, αν και συνήθως τα βέλη των δημοσιολόγων εκτοξεύονται προς την Αριστερά και τα κινήματα. Περιγράφεται ως «λαϊκιστικός» ο λόγος που επικαλείται τον ή αναφέρεται στον λαό, ο λόγος της διαμαρτυρίας αλλά ποτέ ο λόγος της εξουσίας. Πώς το ερμηνεύετε;
Αυτό που η κυρίαρχη εννοιολόγηση ευνοεί δεν είναι η αναλυτική ευκρίνεια (πρόκειται για έννοια-χοάνη), αλλά η κανονιστική ελευθεριότητα. Αφού τον «ενιαίο λαό» ενάντια σε κάποια -κατά το μάλλον ή ήττον- εξίσου ενιαία «ελίτ» τον επικαλούνται σχεδόν όλα τα πολιτικά εγχειρήματα σε κάποια στιγμή του βίου τους (δεν έχει κανείς παρά να ψάξει για τις αντίστοιχες επικλήσεις), οι μελετητές αισθάνονται ελεύθεροι να επιλέξουν ό,τι τους αρέσει και να το χαρακτηρίσουν σύμφωνα με τις ιδεολογικές τους πεποιθήσεις. Αυτή η άκρως αντιεπιστημονική πρακτική έπρεπε προ πολλού να έχει ανασταλεί, όμως μακροημερεύει γιατί αποτελεί εξαιρετικό ιμάντα μεταβίβασης ιδεολογικών κινήτρων.
Στην τρέχουσα συγκυρία κυριαρχούν οι φωνές που επιθυμούν όχι να εξετάσουν την υφή και τις καταβολές της δημοκρατικής δυσλειτουργίας και να διερευνήσουν τρόπους για υπέρβαση της πρόδηλης κρίσης αναπαραγωγής, αλλά να δυσφημήσουν τις κοινωνικές αντιστάσεις. Η εξουσία που έμπρακτα συρρικνώνει τη δημοκρατία γίνεται έτσι η επιτομή της δημοκρατίας (γι’ αυτό και ο λόγος της βρίσκεται συστηματικά στο απυρόβλητο). Δεν είναι πρώτη φορά στην Ιστορία που η επιστημονική ανεπάρκεια κυοφορεί και εκτρέφει αντιδραστικές πολιτικές θέσεις.

Στην κατηγορία του «λαϊκιστή» επιστήμονες κατατάσσουν τον Μαρξ, τον Ενγκελς και τον Λένιν, αλλά όχι τον Ρέιγκαν ή τον Τραμπ, όπως αναλυτικά περιγράφετε στο βιβλίο σας. Οι επιστημονικές εννοιολογήσεις έχουν ιδεολογικά κίνητρα και υποκρύπτουν πολιτικές στάσεις; Πώς συγκροτείται τελικά το επιστημονικό επιχείρημα;
Οι αξίες και οι ιδεολογικές θέσεις του ερευνητή πάντα επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο «διαβάζει» την πραγματικότητα, κι αυτό αποτυπώνεται στις έννοιες που συγκροτεί, στο τι θεωρεί άξιο να εννοιολογηθεί και τι όχι. Αυτό όχι μόνο δεν αποτρέπει την αξιακά αμερόληπτη έρευνα, αλλά και προϋποτίθεται (οι γιατροί προωθούν συνειδητά την υγεία, αλλά για να είναι αποτελεσματικοί οφείλουν να εξετάζουν τα δεδομένα τους αμερόληπτα). Προβληματική για την επιστήμη είναι μια κατάσταση πραγμάτων όπου οι χρησιμοποιούμενες έννοιες δεν καταφέρνουν να σωρεύσουν ερευνητικά ευρήματα με κάποια γνωστική αξία.

Το να εννοιολογούμε τον Ορμπαν ως φαινόμενο παρόμοιο με τον μαρξισμό είναι σαν να εισηγούμαστε μια κοινή κατηγορία για τον πνευμονιόκοκκο και τα αντισώματα που δημιουργούνται από τον εμβολιασμό ενάντια στον COVID. Κάποιος βέβαια μπορεί να το υποστηρίξει διότι έτσι επιτάσσουν οι αξίες και η ιδεολογία του, όμως οι επιστήμονες καλούνται να ελέγξουν αν τα πορίσματα της έρευνας που θα αναληφθεί στη βάση αυτής της έννοιας έχουν κάποιο νόημα. Το γεγονός ότι δεν έχουν πρέπει να σημάνει συναγερμό. Το ότι τέτοιος συναγερμός δεν σήμανε στην περίπτωση του «λαϊκισμού» αποτελεί τεκμήριο της ιδεολογικής χειραγώγησης της επιστήμης -κι αυτό είναι κάτι που μας απειλεί όλους.

Τα τελευταία χρόνια διαβάζουμε αναλύσεις που περιγράφουν ως «λαϊκιστές» αυτά που ορίζουν ως «δύο άκρα», βάζοντας στο ίδιο τσουβάλι τα κινήματα αμφισβήτησης και τις οργανώσεις της Αριστεράς με τους νεοναζί και τους ακροδεξιούς. Πόσο λαϊκιστικό είναι το ακραίο Κέντρο;
Το «ακραίο Κέντρο» είναι ένας σκωπτικός αντι-όρος που επινόησε το κίνημα ενάντια στη νεοφιλελεύθερη λιτότητα για να καυτηριάσει τον διάτρητο εκλεκτικισμό της κυρίαρχης εννοιολόγησης του «λαϊκισμού». Στο συναφές σκεπτικό, «ακραίες» δεν είναι οι έλλογες αντιστάσεις των κοινωνιών, αλλά η στάση όλων εκείνων που εμμονικά και προκλητικά επιλέγουν να παρακάμψουν και να φυσικοποιήσουν τις πάμπολλες θεσμικές δυσλειτουργίες και τα συστημικά αδιέξοδα, χωρίς βέβαια να ενοχλούνται από το γεγονός ότι η σύζευξη των κοινωνικών κινημάτων με τον φασισμό δεν διαβάλλει μόνο τα πρώτα αλλά και απενοχοποιεί τον δεύτερο.
Είναι μια θλιβερή κατάσταση πραγμάτων που, στον βαθμό που παραπλανητικά και ψευδεπίγραφα επικαλείται το κοινωνικό συμφέρον (δείτε, λ.χ., τις πρόσφατες εξαγγελίες για διάφορων ειδών «αναπλάσεις», -Ελληνικό, Σκουριές κ.λπ.), είναι πράγματι λαϊκιστική και μάλιστα κατ' εξοχήν. Η ακαδημαϊκή έρευνα αλλά και η δημόσια σφαίρα πρέπει γρήγορα να ανακάμψουν από την αδράνεια στην οποία απειλούν να τις καθηλώσουν αυτές οι εννοιολογικές λαθροχειρίες.
Πρέπει άμεσα να εξεταστούν τόσο τα ακριβή χαρακτηριστικά της νέας φάσης της κρίσης όσο και οι αιτίες που εμπόδισαν τα μετασχηματιστικά εγχειρήματα της τελευταίας περιόδου να αποτρέψουν τις επιπτώσεις του νεοφιλελεύθερου δόγματος. Πρέπει να εγκύψουμε σοβαρά και με συγκεκριμένο τρόπο στη διερεύνηση ζητημάτων στρατηγικής καθώς και στη διαμόρφωση των οργανωτικών εκείνων μορφών που θα είναι ικανές να παρεμποδίσουν την ιδεολογική μεταλλαγή και τον γραφειοκρατικό εκφυλισμό.

Συνέντευξη στην Ν. Δασκαλοπούλου για την Εφ. Συντακτών (24.04.2021)
 

Συνέντευξη εφ' όλης της ύλης στον Γ. Μουρμούρη με αφορμή την έκδοση του βιβλίου

«Η κανονικοποίηση της ακραίας καταστολής αποτελεί για την κυβέρνηση στοίχημα επιβίωσης», γιατί μετά την πανδημία «θα έχουμε νέα μνημονιακά μέτρα» και «έρχεται θύελλα», λέει στο Πριν ο Σεραφείμ Σεφεριάδης, αναπληρωτής καθηγητής στο Πάντειο, Διευθυντής του Εργαστηρίου Συγκρουσιακής Πολιτικής. «Οι κοινωνίες διαμαρτύρονται για την πολιτικά ιδιοτελή χειραγώγηση της επιστήμης», σημειώνει, απογυμνώνοντας τον όρο «λαϊκισμός», που «αποτελεί εξαιρετικό ιμάντα μεταβίβασης λόγου ψευδούς και αφόρητα ιδεολογικού». 

(...) Στο νέο σας βιβλίο ασχολείστε μεταξύ άλλων με τον όρο «λαϊκισμός». Τον τελευταίο χρόνο ακούσαμε να χαρακτηρίζεται «λαϊκιστικό» κάθε αίτημα ενίσχυσης του ΕΣΥ, των Μέσων Μαζικής Μεταφοράς, των σχολείων κλπ., με τα γνωστά τραγικά αποτελέσματα. Ποια μπορούν να είναι τα όπλα των κοινωνικών κινημάτων στην αναμέτρηση, στον δημόσιο λόγο, με έναν όρο έωλο μεν, που όμως μας ταλαιπωρεί τα τελευταία δέκα χρόνια;
Κρατώ και μειδιώ με το «ταλαιπωρεί» που λέτε, διότι είναι ακριβώς έτσι: μια ταλαιπωρία. Ως «έννοια» ο λαϊκισμός δεν απέκτησε τη διάδοση που απέκτησε λόγω της ερευνητικής του χρησιμότητας, αλλά διότι αποτελεί εξαιρετικό ιμάντα συγκάλυψης και μεταβίβασης λόγου ψευδούς και αφόρητα ιδεολογικού (ακόμα και στις περιπτώσεις εκείνες που οι διακινητές του δεν το αντιλαμβάνονται). Η βασική νεοσυντηρητική εκδοχή βάζει στην ίδια αναλυτική κατηγορία τα κοινωνικά κινήματα και την ακροδεξιά με στόχο να απονομιμοποιήσει τα πρώτα, αδιαφορώντας βέβαια αν με τον τρόπο αυτό απο-ενοχοποιεί τα δεύτερα. Όπως ο καθένας μπορεί να καταλάβει, η πρακτική αυτή (η κατάφαση μιας ψευδο-κατηγορίας) υπήρξε καταστρεπτική για τη δυνατότητά μας να προβαίνουμε σε σοβαρή πολιτική ανάλυση και να συγκροτούμε εύρωστη θεωρία στην πολιτική και κοινωνική επιστήμη. Όπως έγραψε ο Giovanni Sartori, στη μνήμη του οποίου είναι αφιερωμένο το βιβλίο, είναι σαν να προσπαθούμε να κάνουμε θεωρία περί του τι ήχο βγάζει ο «γατόσκυλος» ‒κάποτε βγάζει τον ήχο του σκύλου, κάποτε βγάζει τον ήχο της γάτας. Στο βιβλίο διαμαρτύρομαι γι’ αυτές τις απαράδεκτες πρακτικές και αναδεικνύω πλειάδα άλλων προβληματικών όψεων της κυρίαρχης προσέγγισης που, αν δεν ήταν τραγικές, θα ήταν απλώς φαιδρές. Τα κινήματα πρέπει να ξέρουν (και πιστεύω ήδη ξέρουν) πως, όταν ο κυρίαρχος λόγος χρησιμοποιεί τον όρο «λαϊκισμός», στόχος δεν είναι κανενός είδους ανάλυση ή αποτίμηση του κοινωνικού γίγνεσθαι, αλλά η με κάθε τρόπο δυσφήμιση των κοινωνικών αντιστάσεων, ένα γιγάντιο εγχείρημα πειθάρχησης στις προσταγές της μεταδημοκρατίας και του αυταρχικού νεοφιλελευθερισμού.

Στη βιβλιογραφία υπάρχει όμως ‒δυστυχώς‒ και μια άλλη, εκδοχή, αριστερόστροφη αυτή (ο ούτω αποκαλούμενος «αριστερός λαϊκισμός»), που ενώ εύλογα διαχωρίζει τις δεξιές αντιδραστικές εκδοχές από τις εν γένει «προοδευτικές», παγιδεύει τη ματιά μας στη αδόκιμη γενικολογία. Από ένα τόσο υψηλό επίπεδο αφαίρεσης (εγχειρήματα που επιδιώκουν την «οριζόντια» λαϊκή σύμπραξη ‒τις «αλυσίδες ισοδυναμίας» όπως περισπούδαστα λέγεται)‒, δεν είναι βέβαια δυνατόν να διακρίνουμε διαφορές ανάμεσα στα πολιτικά διαβήματα που εμφανίστηκαν ή εμφανίζονται στον αριστερό και προοδευτικό χώρο. Ο Ανδρέας Παπανδρέου, ο Ομπάμα, ο Περόν, το Occupy Wall Street ‒όλα είναι, σύμφωνα με την οπτική αυτή, «αριστερός λαϊκισμός». Και αν αναρωτηθεί κανείς γιατί προτείνεται αυτός ο άκρως αλυσιτελής τρόπος οργάνωσης και παρατήρησης του αριστερού σύμπαντος, η απάντηση είναι και πάλι κανονιστική (και πάλι ανεξαρτήτως του αν το συνειδητοποιούν όσοι την προωθούν ή όχι): προτείνεται διότι στόχος δεν είναι να δούμε και να προβληματιστούμε περί του γιατί, λ.χ., τα κόμματα της λεγόμενης «νέας Αριστεράς» γραφειοκρατικοποιήθηκαν και υποτάχθηκαν, αλλά ‒το ακριβώς αντίθετο‒ να μη δούμε, να μην προβληματιστούμε, και να μην ερευνήσουμε.

Πίσω από το «αριστερός λαϊκισμός» μπορεί, έτσι, να κρυφτεί η πολιτική ανεπάρκεια του νέου ρεφορμισμού που τα κόμματα αυτά εφάρμοσαν και εξακολουθούν να εφαρμόζουν, και αυτός είναι κατά την άποψή μου ο λόγος της σχετικά μεγάλης δεξίωσης αυτής της οπτικής: η αποφυγή των δύσκολων ερωτημάτων που, αν τα θέταμε, πολλοί θα έχαναν τα αριστερά εχέγγυα με τα οποία επενδύουν τις γραφειοκρατικές τους διαδρομές και φιλοδοξίες. Πιστεύω πως καθήκον μας ως ερευνητών αλλά και ως ενεργών πολιτών είναι να ρίξουμε άπλετο φως σε αυτές τις κρίσιμες διαδικασίες: στο διάτρητο πολιτικό περιεχόμενο των νεο-ρεφορμιστικών επαγγελιών, καθώς και στους τρόπους με τους οποίους καταλύεται η εσωτερική δημοκρατία των οργανώσεων. Πρόκειται για απαραίτητη έρευνα στην οποία η έννοια του «αριστερού λαϊκισμού» όχι μόνο δεν έχει τίποτε απολύτως να μας προσφέρει, αλλά και λειτουργεί ως γνωστικό ανάχωμα που τη δυσχεραίνει (ή και την αποτρέπει). Κατ’ αναλογία, πρέπει να πάψουμε να λέμε «δεξιός λαϊκισμός» αλλά να λέμε «ακροδεξιά» ‒αυτό που ξεχωρίζει το χώρο αυτόν δεν είναι η μανιχαϊκή επίκληση στο λαό, αλλά στοιχεία όπως η εµµονική προσήλωση στην ατζέντα «νόμος και τάξη», η προνομιακή μεταχείριση στο μεγάλο κεφάλαιο και η λυσσώδης πάταξη του ελεύθερου συνδικαλισμού. Υποστηρίζω πως αν είναι κάτι που ο όρος «λαϊκισμός» μπορεί να σημαίνει, αυτό είναι η ψευδής και παραπλανητική επίκληση στο λαϊκό: αυτό που προσποιείται και καμώνεται το λαϊκό χωρίς όμως να είναι. Ο νέος ρεφορμισμός της συμβιβασμένης κατ’ όνομα Αριστεράς που επαγγέλλεται μετασχηματισμούς χωρίς τις απαραίτητες ρήξεις είναι με αυτήν την έννοια λαϊκισμός και αυτόν πρέπει τα κινήματα να είναι σε θέση να τον διαπιστώνουν και να τον καταπολεμούν.

Διαβάστε όλη την συνέντευξη εδώ
Γιώργος Μουρμούρης για την εφ.  Πριν

 

Παρουσίαση από τον Θανάση Κολλιόπουλο διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Αθηνών  για το iEidiseis.gr

(...) Η βιομηχανία του λαϊκισμού που αναπτύσσεται με θεαματικό ρυθμό τόσο στον ακαδημαϊκό χώρο όσο και στη τρέχουσα πολιτική διαδικασία συσκοτίζει, συγχέει και εντέλει, αποκρύβει κρίσιμες πτυχές υπαρκτών προβλημάτων που αντιμετωπίζουν οι σύγχρονες δημοκρατίες. Βαφτίζοντας, δηλαδή, τα πάντα «λαϊκισμό», τοποθετούμε στην πραγματικότητα διαφορετικά πράγματα στο ίδιο καλάθι. Αυτή η πρακτική είτε καταδεικνύει βασικά μεθοδολογικά λάθη είτε συγκαλύπτει, τεχνηέντως, πολιτικά και αξιακά κίνητρα με σκοπό να απορριφθούν συλλήβδην οι πολιτικές που σχετίζονται με γνήσιες λαϊκές ανάγκες.

Ο Σεραφείμ Σεφεριάδης, αναπληρωτής καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, στο νέο του βιβλίο Λαϊκισμός, Δημοκρατία, Αριστερά: Η πρόκληση της μεθόδου (2021, εκδ. Τόπος) προσπαθεί να διερευνήσει τον ακριβή χαρακτήρα του -υπαρκτού- φαινομένου του λαϊκισμού, αποκαθαίροντάς τον, όμως, από τα κρατούντα αξιακά πρότυπα. Αυτό σημαίνει ότι χρειάζεται μια διαρκής μέριμνα και επαγρύπνηση, ώστε οι αξίες του μελετητή (ή του πολιτικού) να μην χειραγωγούν την αποτίμηση των πολιτικών γεγονότων που (μπορεί να) σχετίζονται με τον λαϊκισμό. Από την άλλη πλευρά, η αξιακή αμεροληψία δεν συνεπάγεται αξιακή εκκένωση ούτε ιδεολογική αποστείρωση.

Για τον Σεφεριάδη, η διερεύνηση του λαϊκισμού, υπό το πρίσμα της αξιακής αμεροληψίας, έχει ως σκοπό την αναίρεση δύο συγκαλυμμένων κανονιστικών επιδιώξεων: Η πρώτη σχετίζεται με μια νεοσυντηρητική λογική, ότι «όλα είναι λαϊκισμός». Στο πλαίσιο αυτό, τόσο ο Ρούζβελτ και ο Ανδρέας Παπανδρέου όσο και ο Περόν, ο Τσίπρας και οι εκπρόσωποι του προοδευτικού/αντιμονοπωλιακού κινήματος στις ΗΠΑ στα τέλη του 19ου αιώνα είναι όλοι τους «αριστεροί λαϊκιστές» που στράφηκαν, κατά το μάλλον ή ήττον, κατά της φιλελεύθερης δημοκρατίας. Μια τέτοια οπτική, κατά τον συγγραφέα, συγκαλύπτει επιτηδευμένα την απαξίωση οποιασδήποτε πολιτικής που υπηρετεί στοιχειώδεις απαιτήσεις κοινωνικής δικαιοσύνης, ενώ η συγκεκριμένη αντίληψη συγχέει επίσης εντελώς διαφορετικά γεγονότα και ιστορικές συνθήκες. Παράλληλα, χαρακτηρίζοντας ελαφρά τη καρδία «δεξιούς λαϊκιστές» -και όχι ακροδεξιούς- ακόμα και πολιτικούς σαν τον Χίτλερ, είναι σαν ξεπλένουμε απάνθρωπες ιδεολογίες, χάνοντας έτσι το μέτρο των πραγμάτων και των καταστάσεων. (...)

Διαβάστε όλη την παρουσίαση εδώ
γράφει ο Θανάσης Κολλιόπουλος, ieidiseis.gr (12.07.2021)


Διαβάστε εδώ την προδημοσίευση του βιβλίου στo huffingtonpost.gr.

Δείτε εδώ μια συζήτηση του συγγραφέα για την καρτελοποίηση των κινηματικών κομματών, στα πλαίσια του ερευνητικού προγράμματος The Left Project  (βίντεο εισήγησης στο Πανεπιστήμιο Λευκωσίας με έμφαση στις θεματικές του δεύτερου μέρους του βιβλίου, 24.03.2021). Διαβάστε εδώ την εμπεριστατωμένη παρουσίαση του Νίκου Κουραχάνη, στο ThePressProject (06.05.2021) και εδώ τη συνέντευξη στον Χαράλαμπο Γολέμη για την εφημερίδα Εποχή (9.05.2021). 

Διαβάστε την παρουσίαση του βιβλίου από τον Σταύρο Τομπάζο μέρος πρώτο & μέρος δευτερο για το   Commune (07.2021, commune.org.gr).

Δείτε εδώ τα περιεχόμενα και διαβάστε εδώ την εισαγωγή του βιβλίου.


rss feed Νέων

rss feed Νέων Εκδόσεων

Follow us:         

 

Εκδόσεις Τόπος
Πλαπούτα 2 & Καλλιδρομίου, 114 73 Αθήνα
Τηλ.: +30 210 8222835
Fax: +30 210 8222684
Επικοινωνία: info@motibo.com

Βιβλιοπωλείο / Κεντρική διάθεση:
Καλλιδρομίου & Πλαπούτα, 114 73 Αθήνα,
Tηλ. +30 210 3221580
Fax: +30 210 3211246
Επικοινωνία: bookstore@motibo.com

Προσφορές
Login
Your e-mail:
Your password:
Εχετε ξεχάσει τον κωδικό σας;
Θέλετε να εγγραφείτε;
Νέες εκδόσεις
Καταστάσεις άρνησης: Μαθαίνοντας για τις θηριωδίες και τον πόνο
Stanley Cohen
Για τη διδακτική της φιλοσοφίας
Έργο Συλλογικό
Εγχειρίδιο Ψυχοδυναμικής Ψυχιατρικής
Έργο Συλλογικό
Η πάλη των σκοπιών
Αντώνης Γεωργούλας
Κοινωνική εργασία: Από την θεωρία στην πράξη 
Malcolm Payne
Διαζώνη
Ουίλιαμ Μπάροουζ
Χαμένες ταυτότητες
Ρεζά Γκολαμί
Sempre Viva
Ισίδωρος Λεοντής - Χριστίνα Κοτσαρίνη
One day a kite flying...μια μέρα ένα πέταγμα αετού
Ανδρέας Ζαχαράτος
Καχάμπρε
Αρμάντο Ρομέρο
Επανάσταση στη δίνη του Eμφυλίου
Δημήτρης Μπελαντής
Πανδημία COVID-19 και οι σύγχρονες απειλές στη δημόσια υγεία
Έργο Συλλογικό
Όλα τα έχουν πει οι μοίρες
Νίκος Καζής
Η καρδιά του Σίσυφου
Τάσος Κανταράς
Και οι τέσσερις ήταν απαίσιοι
Γιάννης Μόσχος
Ο φασιστικός ιός
Καρλ Πολάνυι
Ο Γευστικός Πολιτισμός
Σούλα Μπόζη
Ευερεθιστότητα στα παιδιά & τους εφήβους
Αργύρης Στριγγάρης - Eric Taylor
Οµαδική Ψυχοθεραπεία και ∆ιαπροσωπική Νευροβιολογία
Susan Gantt - Bonnie Badenoch
Ψηφιακή Εποχή
Γιάννης Τόλιος
Λαϊκισμός, Δημοκρατία, Αριστερά
Σεραφείμ Σεφεριάδης
Συναντήσεις με τον πατέρα
Γεωργία Τσούμπα - Κατερίνα Τζωρτζακάκη
Ο σκύλος της αγάπης
Ηλίας Κουρκούτας
Μια ντουζίνα στα δύο
Γρηγόρης Γαϊτανάρος
Μια γυναίκα απολογείται
Μαρία Λούκα
21 ρωγμές στην επίσημη ιστορία για το 1821
Σπύρος Αλεξίου
Από τον Κεμαλισμό στον Ριζοσπαστισμό
Νίκος Χριστοφής
Φρενολογία στα ελληνικά
Θανάσης Καράβατος
Ο μοιρολάτρης Ζακ και ο αφέντης του
Ντενί Ντιντερό
Απελευθερωθείτε από την ΙΨΑΔ
Έργο Συλλογικό
Η Δημοσιογραφία ως Τέχνη
Έργο Συλλογικό
Κατακτώντας την ευημερία
Έργο Συλλογικό
Ο κήπος μας στην άκρη της ερήμου
Μαρώ Κάργα
Διαλεκτά κείμενα
Φρίντριχ Ενγκελς
Η Ελληνική Επανάσταση μέσα από τα μάτια των Οθωμανών
Λεωνίδας Μοίρας
Ξερολιθιά
Βασίλης Τσιράκης
Μια λοξή ματιά στην ιστορία
Διονύσης Ελευθεράτος
Πορτρέτο του συγγραφέα ως κριτικού
Άρης Μαραγκόπουλος
Πόλεμος ή Ειρήνη
Kώστας Ησυχος - Δημήτρης Καλτσώνης
Ηγεµονία, στρατηγική, οργάνωση
Παναγιώτης Σωτήρης
20 χρόνια χωρίς τον Καπετάνιο
Μανώλης Σαριδάκης
Εισαγωγή στην Ψυχοπαθολογία του Ενήλικα (Β' ΑΝΑΘΕΩΡΗΜΕΝΗ ΕΚΔΟΣΗ)
Άννα Χριστοπούλου
Κοινοτική κοινωνική εργασία
Βασίλης Καραγκούνης
Είμαστε ο λαός των ρομά
Ian Hancock
Ελληνική Σοφία: Τα θεμέλια της Ιατρικής
Πάνος Κορωνάκης-Rohlf - Μαρία Μπατζίνη
Φλλσστ, φλλσστ, φλλλσσστ
Άρης Μαραγκόπουλος
ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΟΠΟΣ